او را كمك دهد ؟
بَلْ هُمْ قَوْمٌ يَعْدِلُونَ
: بلكه با او خدايى نيست ، كفار مكه گرفتار شرك هستند .
أَمَّنْ جَعَلَ الْأَرْضَ قَراراً وَ جَعَلَ خِلالَها أَنْهاراً
: آيا خدايان شما بهترند يا خدايى كه زمين را مستقر و استوار گردانيد و در نواحى آن رودهايى قرار داد كه زراعتها را بروياند و خلق را بدان حيات بخشد .
وَ جَعَلَ لَها رَواسِيَ
: و براى آن كوههايى قرار داد كه استوار بماند .
وَ جَعَلَ بَيْنَ الْبَحْرَيْنِ حاجِزاً
: و از قدرت خويش ، ميان آب شور و شيرين فاصلهاى انداخت كه با يكديگر مخلوط نشوند .
أَ إِلهٌ مَعَ اللَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ
: آيا با خدا خدايانى است ؟ ولى بيشتر آنها از يگانگى خداوند و كمال قدرت و عظمت او بىخبرند .
أَمَّنْ يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ
: آيا خدايان شما بهتر است يا آن خدايى كه درمانده را اجابت و بيچارگيش را بر طرف مىكند ؟ اجابت دعاى درمانده اين است كه خواستش را عمل كنند و اين براى كسى ممكن است كه قدرت بر اجابت داشته و صاحب اختيار باشد . درماندهترين افراد كسى است كه گنهكار باشد و از خدا طلب مغفرت كند . آدم ترسيدهاى كه طلب ايمنى مىكند و بيمارى كه عافيت ميخواهد و محبوسى كه خواهان خلاص است ، همه افراد گرفتارى هستند كه به خداوند بزرگ و مهربان پناه مىبرند .
علت اينكه در اينجا اجابت درمانده را ذكر مىكند ، با اينكه گاهى هم خداوند افراد غير درمانده را اجابت مىكند ، اين است كه سؤال و درخواست افراد درمانده ، بيشتر از روى خضوع است تا ديگران .
وَ يَكْشِفُ السُّوءَ
: خدايى كه سختىها و گرفتاريها را بر طرف مىسازد .
وَ يَجْعَلُكُمْ خُلَفاءَ الْأَرْضِ
: و خدايى كه قرنها را جانشين يكديگر مىكند و با هلاك كردن نسل گذشته ، نسل بعد را جاى آنها قرار ميدهد . بعضى گويند :
شما را جانشين كفار مىسازد و بلاد آنها را به شما ميدهد .