كلبى گويد : اين حقيقت را اصحاب رسول ( ص ) بعد از رحلتش مشاهده كردند .
در روايت است كه پيامبر خدا در حجة الوداع ، در سرزمين منى فرمود : پس از من كافر نشويد و به روى يكديگر شمشير نكشيد و يكديگر را نكشيد . به خدا قسم اگر اين كار بكنيد ، مرا در ميان سپاهى خواهيد ديد كه با شما مىجنگند . آن گاه از جانب چپ متوجه عقب گرديد و بعد صورت خود را برگردانيد و فرمود : يا اينكه على . . . « 1 » آن گاه اين آيه نازل شد :
« قُلْ رَبِّ إِمَّا تُرِيَنِّي . . . »
آن گاه پيامبر مأمور به صبر شد تا وقت عذاب فرا رسد .
ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ
: بدى بدكاران را به عفو و چشمپوشى دفع كن .
اين دستور مربوط به آن وقتى است كه هنوز فرمان جنگ صادر نشده بود .
برخى گويند : يعنى سخنان باطل ايشان را بوسيلهء دليلهاى روشن و قابل قبولتر ، دفع كن .
نَحْنُ أَعْلَمُ بِما يَصِفُونَ
: ما بگفتارهاى شرك آميز آنها داناتريم و آنها را بحسب استحقاقشان كيفر ميدهيم .
وَ قُلْ رَبِّ أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَمَزاتِ الشَّياطِينِ
: اى محمد ، بگو خدايا از وسوسه - هاى شيطانها به تو پناه مىبرم . يعنى از دعوت و اغواء و بديهاى آنها .
وَ أَعُوذُ بِكَ رَبِّ أَنْ يَحْضُرُونِ
: و خدايا پناه مىبرم به تو از اينكه آنها به من نزديك شوند و مرا از طاعت تو باز دارند . برخى گويند : منظور اين است كه در حال نماز و در حال قرائت قرآن نزديك نشوند . لكن بعضى گفتهاند : منظور در همهء حالات است .
اكنون برميگردد به اين مطلب مشركين كه مىگفتند : آيا وقتى كه مرديم و
هامش
( 1 ) - يعنى اگر من در ميان آن سپاه نباشم ، على در ميان آنها بجاى من هست .
ظاهر اين است كه اين آيه ارتباطى به سال آخر عمر پيامبر خدا ندارد و مربوط به اختلافات بعد از پيامبر نيست . بلكه به منظور تسلى خاطر پيامبر است كه بالآخره عذاب بدر بر دشمنان نازل مىشود و آنها كيفر اعمال و تبهكاريهاى خود را در آن روز خواهند ديد و ما هم بر آن وعدهاى كه دادهايم قدرت داريم و سرانجام آن را انجام خواهيم داد .