كه خبير است ( باء به معنى عن ) . برخى گويند . يعنى در بارهء خدا از محمد ( ص ) بپرس كه عالم و آگاه است . برخى گويند : يعنى با سؤال خود از كسى بخواه كه ترا از حق آگاه گرداند .
وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اسْجُدُوا لِلرَّحْمنِ قالُوا وَ مَا الرَّحْمنُ
: هنگامى كه به آنها گفته شود در برابر خداوند رحمان سجده كنيد ، گويند : رحمان چيست ؟ يعنى ما رحمان را نمىشناسيم .
زجاج گويد : رحمان يكى از اسماء خداست كه در كتاب پيشين ذكر شده و عرب آن را نميشناخته است . اين كلمه مبالغه در صفت رحمت است . يعنى كسى كه هيچ رحمتى فوق رحمت او نيست .
أَ نَسْجُدُ لِما تَأْمُرُنا
: آيا در برابر كسى سجده كنيم كه تو ما را امر مىكنى ؟
وَ زادَهُمْ نُفُوراً
: آنها با شنيدن نام رحمان بر نفرتشان نسبت به حق افزوده شد و از قبول قول پيامبر خوددارى كردند .
نظم آيات :
در اين آيات ، اين نكته را بيان كرد كه بواسطهء مراعات حسن تدبير و اكرام و اجلال پيامبر ، او را به تنهايى به رسالت خود برگزيد . زيرا در اين كار حكمت و مصالحى بود كه تنها خودش ميدانست . بنا بر اين ارتباط اين آيات با آيهء :
« وَ لَقَدْ صَرَّفْنا »
محرز است . نكتهء ديگرى كه با تصريف آيات ارتباط دارد ، اين است كه دو دريا را در يك مجرى به جريان در آورده ، بدون اينكه با يكديگر مخلوط شوند و اين دليل است بر يگانگى خداوند و كمال قدرتش . بدنبال اين مطالب به اعراض آنها از آيات و دلايل به ديدهء تعجب مىنگرد و ميگويد :
« وَ يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ . . . »
پس از آن بيان كرد كه منظور از تصريف آيات ، خير و احسان است :
« وَ ما أَرْسَلْناكَ . . . »
بخصوص كه رسول از مردم مزد نميخواهد و بنا بر اين نبايد از او تنفر جويند . او كسى است كه به خدا توكل مىكند و علم به مصالح را به او محول مىسازد . به دنبال اين مطالب به تهديد پرداخت و فرمود :
« وَ كَفى بِهِ بِذُنُوبِ عِبادِهِ خَبِيراً »
زيرا وقتى كه از گناهان آنها غافل نباشد ، از كيفرشان نيز غافل نيست .