داشتهاند . مثل : انصاف ، كمك مظلوم ، آزاد كردن بردگان و صدقات و كارهايى كه به منظور تقرب به بتها انجام دادهاند . در قيامت از اين گونه كارها ، هيچ نتيجهاى نميگيرند . زيرا هدفشان از اين كارها ارضاء بتها بوده است .
منظور از « هباء » غبار و بقولى گرد و خاكى است كه حيوانات بوجود مىآورند و بقولى گرد و خاكى است كه بادها بوجود مىآورند . ابن عباس گويد : آبى است كه ريخته شده است .
خلاصه اينكه ميخواهد بگويد : اعمال آنها باطل و بيهوده خواهد شد .
أَصْحابُ الْجَنَّةِ يَوْمَئِذٍ خَيْرٌ مُسْتَقَرًّا وَ أَحْسَنُ مَقِيلًا
: بدنبال بيان وضع كفار ، اينك در بارهء اهل بهشت ميفرمايد : در روز قيامت مكان و استراحتگاه بهشتيان نيكوتر و بهتر است . مقصود اين است كه بهشت - فى نفسه - خوب و نيكوست .
قيلوله ، استراحت نيمروز است و مقيل زمان استراحت است و لو اينكه توأم با خواب نباشد . مخصوصاً كه اهل بهشت خواب ندارند .
صفت تفضيل در اينجا براى خوبى ذاتى به كار رفته است . مثل :
« هُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ »
( روم 27 : اين كار بر او آسان است ) و مثل : « اللَّه اكبر » كه معنى آن نيست كه خدا از هر چيزى بزرگتر است زيرا خدا اين قدر عظمت دارد كه به هيچ چيز مقايسه نمىشود .
بس معنى آن اين است كه : خدا بزرگ است .
وَ يَوْمَ تَشَقَّقُ السَّماءُ بِالْغَمامِ
: قيامت روزى است كه آسمان به ابر پوشيده شده و از هم شكافته مىشود . شكافته شدن آسمان بخاطر نزول فرشتگان است ، چنان كه مىفرمايد :
وَ نُزِّلَ الْمَلائِكَةُ تَنْزِيلًا
: ابن عباس گويد : آسمان اول شكافته مىشود و اهل آن كه از همهء جن و انس بيشترند ، فرود مىآيند . سپس آسمان دوم شكافته مىشود و اهل آن كه از همهء اهل آسمان اول و زمين بيشترند فرو مىآيند و همچنين تا آسمان هفتم . . .
الْمُلْكُ يَوْمَئِذٍ الْحَقُّ لِلرَّحْمنِ
: ملك و سلطنت حقيقى در روز قيامت ، همان ملك خداست . در آن روز تمام قدرتها و سلطهها زوال مىپذيرد . برخى گفتهاند : سه