66 ) برخى گويند : يعنى بر خانواده و عيال سلام كنيد . برخى گويند : يعنى وقتى وارد مسجد مىشويد بر آنها كه در مسجدند سلام كنيد . بهتر است آيه را بر همهء اين معانى حمل كنيم . ابراهيم گويد : وقتى داخل خانهاى شدى كه كسى در آن نيست ، بگو :
« السلام علينا و على عباد اللَّه الصالحين » امام صادق ( ع ) فرمود : « مقصود سلام كردن شخص وارد است بر اهل خانه و جواب آنهاست . بنا بر اين بر خودتان سلام كردهايد » .
تَحِيَّةً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُبارَكَةً طَيِّبَةً
: برنامهء سلام ، تحيت و احترامى است خدايى كه اگر رواج يابد ، موجب خير و پاداش شما مىشود . برخى مىگويند : يعنى اين نوع تحيت را خدا به شما آموخته است . آنها قبلا مىگفتند : « عم صباحا » برخى گويند :
علت اينكه سلام را مبارك ناميده ، اين است كه معنى سلام كردن دعا كردن در حق طرف است كه از آفات محفوظ بماند و علت اينكه سلام را طيب و پاك ناميده ، اين است كه بخاطر آن زندگى خوش و شيرين مىشود .
كَذلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآياتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ
: همانطورى كه خداوند اين آداب را براى شما بيان كرد ، دليلهايى براى شما بيان مىكند كه راه خدا پرستى و ديندارى را بياموزيد . باشد كه در بارهء دينتان تعقل كنيد « 1 » .
هامش
( 1 ) - صرف نظر از اختلافاتى كه ميان مفسرين در بارهء تفسير آيهء شريفه ذكر شد ، مىتوان از ظاهر آيه استنباط كرد كه : اولا : آيه ميخواهد بگويد : كسانى كه بواسطه كورى و لنگى و عوارض ديگر از تحصيل روزى عاجزند ، حق استفاده از خانهء اقارب خود كه در آيه ذكر شده دارند تا در مضيقه نباشند . ثانياً انسان مىتواند از خانه خود و همسر و فرزند و خويشاوندان و دوستان و . . . غذا بخورد و هدف از اين ترخيص اين است كه همبستگى و صميميت در ميان خويشاوندان و دوستان بمرحلهاى برسد كه گويى همه در مال يكديگر شريكند و هيچگونه اختلافى و دوئيتى از اين لحاظ ميان آنها وجود ندارد . ثالثاً غذا خوردن اين افراد از خانههاى يكديگر مشروط به اينكه با هم بخورند يا تنها نيست . بلكه بواسطه كمال صميميت و همبستگى هم تنها مىتوانند بخورند و هم دسته جمعى رابعاً يك شرط لازم است رعايت شود و آن اينكه از حدود متعارف خارج نشوند و در خوردن غذاى يكديگر اسراف نكنند .
با توجه به ذيل آيه كه برنامهء اسلام را با اهميت بيان ميدارد ، اين آيه از آيات بسيار پر مغز اخلاقى است .