جز او ميخوانند باطل است و خداوند بلند مقام و بزرگ است . آيا نمىبينى كه خداوند از آسمان آب فرستاد و زمين سبز گرديد ؟ خداوند داراى لطف و آگاه است . او راست آنچه در آسمانهاست و آنچه در زمين است و خدا بىنياز و ستوده است . آيا نمىبينى كه خدا آنچه در زمين است براى شما رام كرده و كشتى بفرمانش در دريا جارى است و آسمان را از اينكه بر زمين بيفتد ، حفظ مىكند ، مگر اينكه به ارادهاش باشد ؟ خداوند بمردم مهربان و رحيم است .
قرائت :
يدعون : عراقيان - بجز ابو بكر - در اينجا و در سورهء لقمان به ياء و ديگران به تاء خواندهاند . قرائت تاء بنا بر اين است كه خطاب به مشركين باشد . چنان كه در آيهء :
« يا أَيُّهَا النَّاسُ ضُرِبَ مَثَلٌ . . . »
( حج 73 ) مشركين هم جزء مخاطبينند . و قرائت ياء بنا بر حكايت است . نظير :
« يَكادُونَ يَسْطُونَ »
( حج 72 ) .
اعراب :
فَتُصْبِحُ الْأَرْضُ
: رفع فعل بخاطر آن است كه جواب استفهام نيست . بلكه منظور خبر است . نظير قول شاعر :
الم تسأل الربع القديم فينطق * و هل يخبرنك اليوم بيداء سملق
آيا از خانه و كاشانهء كهن سؤال نكردى كه نطق كند ؟ و آيا امروز بيابان هموار ترا خبر خواهد داد ؟
مقصود :
ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهارِ وَ يُولِجُ النَّهارَ فِي اللَّيْلِ
: اين يارى و كمك بخاطر اين است كه خداوند قسمتى از ساعات شب را كم كرده ، داخل روز و قسمتى از ساعات روز را كم كرده ، داخل شب مىكند .
وَ أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ
: خداوند دعاى مؤمنين را مىشنود و به حال آنها بصير است .
ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ
: اين يارى و مدد الهى نسبت به مؤمنين بخاطر اين است كه او در گفتار و كردار ، صاحب حق است . برخى گفتهاند : يعنى صفات عظمت و