الستم خير من ركب المطايا * و اندى العالمين بطون راح
آيا شما بهترين سواركاران و سخاوتمندترين افراد نيستيد ؟ ( يعنى هستيد و مدح است . بر خلاف آيه كه جملهء استفهام در آنجا مثبت است ، يعنى گرفتار نفاق هستيد و منظور مذمت است ) .
أَمِ ارْتابُوا
: يا اينكه آيا آنها از تو چيزى ديدهاند كه بخاطر آن در بارهء تو گرفتار شك و ترديد شدهاند ؟
أَمْ يَخافُونَ أَنْ يَحِيفَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَ رَسُولُهُ
: يا اينكه آيا مىترسند كه خداوند بر آنها ظلم كند و پيامبر در داورى خود از راه حق منحرف شود ؟ بديهى است كه عدم قبول سخنان پيامبر بخاطر يكى از امور مذكور است . از اين جهت است كه به دنبال آن ميفرمايد :
بَلْ أُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ
: هيچكدام از امور مذكور درست نيست . بلكه خود آنها ظالمند و به خود و ديگران ظلم كردهاند .
از اين آيه استفاده مىشود كه ترس از ظلم خدا بر خلاف دين است و اگر كسى يقين به ظالم بودن خدا داشته باشد ، در مخالفت دين صريحتر است .
إِنَّما كانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنِينَ إِذا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ لِيَحْكُمَ بَيْنَهُمْ أَنْ يَقُولُوا سَمِعْنا وَ أَطَعْنا
: سخن مؤمنين اين است كه هنگام دعوت بسوى خدا و رسولش ، مىگويند : سخن پيامبر را شنيديم و امرش را اطاعت كرديم . اگر چه امر پيامبر براى آنها ضرر داشته باشد .
وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ
: اينها در پيشگاه خداوند مزد مىگيرند . از امام باقر ( ع ) نقل شده كه منظور از آيه على ( ع ) است .
وَ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ يَخْشَ اللَّهَ وَ يَتَّقْهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْفائِزُونَ
: آنها كه فرمان خدا را اطاعت كنند و از كيفر نافرمانى بيمناك باشند و به وسيلهء امتثال اوامر و ترك نواهى تقوى پيشه كنند ، رستگارند . برخى گويند : يعنى از گناه گذشته مىترسند و نسبت به آينده تقوى دارند .