2 - اين مثل را خداوند براى مؤمن زده است . مشكات نفس مؤمن و زجاجه سينهء او و مصباح ، ايمان و قرآن است در قلب مؤمن كه از درخت مبارك اخلاص در برابر خداى يكتا شعله مىگيرد . اين درخت سر سبز و زيباست و همچون درختى كه بدرختان ديگر پيچيده شده ، تا از تابش خورشيد در هر حال بر كنار است . مؤمن هم از سستى و نگرانى بر كنار است . مؤمن همواره ميان چهار حالت است . اگر عطا شد ، شكر مىكند و اگر مبتلا شد ، صبر مىكند و اگر حكم كرد ، عدالت مىكند و اگر سخن گفت ، راست مىگويد . او در ميان مردم ، مثل زندهاى است كه در ميان قبرها حركت مىكند . كلامش و علمش و دخول و خروجش و سر انجام كارش همه نور است .
3 - اين مثل در بارهء قرآن است در قلب مؤمن ، همانطورى كه چراغ نور افشانى مىكند و از آن چيزى كاسته نميشود . قرآن هم هدايت مىكند و به آن عمل مىشود .
پس مصباح ، قرآن و زجاجه ، قلب مؤمن و مشكات زبان و دهان مؤمن و درخت مبارك ، درخت وحى است كه اگر خوانده هم نشود ، نزديك است كه خود را آشكار سازد .
برخى گويند : نزديك است دليلهاى خدا براى كسانى كه در بارهء آنها انديشه كنند ، روشنى دهد ، اگر چه قرآن هم نازل نشده بود . قرآن نورى است بر نور . نورى است با دليلهاى ديگر كه قبل از آن بودند . مؤمنين از همهء اين نورها استفاده مىبرند .
پس مقصود از
« نُورٌ عَلى نُورٍ »
پشت سر هم قرار گرفتن دليلهاست و دليلها به ترتيب هستند و تا عاقل قبلىها را نياموزد ، بعديها را نمىآموزد ، اگر كسى ترتيب را رعايت نكند ، استفادهاى نميبرد .
يَهْدِي اللَّهُ لِنُورِهِ مَنْ يَشاءُ
: خدا هر كه را بخواهد بدين و ايمان هدايت مىكند و بقولى يعنى هر كه را مصلحت بداند براى نبوت و ولايت هدايت مىكند .
وَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثالَ لِلنَّاسِ
: خداوند به منظور نزديك كردن فهمها و آسان كردن درك ، براى مردم مثلها مىزند .
وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
: خداوند بهر چيزى داناست و هر چيزى را در جاى خود قرار ميدهد .