براى شستن ابريشم مورد استفاده است و براى جدا كردن روغن آن احتياج به فشردن ندارد . برخى گويند : علت اينكه زيتون را ذكر مىكند بخاطر اين است كه روغن آن بهتر مىسوزد . برخى گويند : بخاطر اين است كه اولين درختى كه پس از طوفان نوح روئيد ، درخت زيتون بود و محل روئيدن آن جايگاه انبياء بوده است ، برخى گويند : بخاطر اين است كه هفتاد پيامبر - از جمله ابراهيم ( ع ) - آن را مبارك ساختهاند .
بدينجهت مبارك ناميده شده است .
لا شَرْقِيَّةٍ وَ لا غَرْبِيَّةٍ
: نه سايهء مشرق بر آن مىافتد نه سايهء مغرب و هميشه از نور خورشيد استفاده مىبرد و در پناه كوهى يا درختى يا دورهاى قرار نگرفته است .
به همين جهت روغن آن زرد است . برخى گويند : يعنى درخت دنيا نيست تا شرقى يا غربى باشد . برخى گويند : يعنى نه چنان است كه از سايه بهره نگيرد و نه چنان است كه از خورشيد بهره نگيرد بلكه از هر دو بهره ميگيرد . برخى گويند : يعنى نه از شرق است و نه از غرب . تا روغن آن كم و نور آن ضعيف باشد . بلكه از شام است .
يَكادُ زَيْتُها يُضِيءُ وَ لَوْ لَمْ تَمْسَسْهُ نارٌ
: چنان روغن آن صفا دارد كه نزديك است بدون اينكه آتشى به آن برسد ، شعلهور شود .
آيا مقصود از مشبه ( نور ) و مشبه به چيست ؟ در اينباره اقوالى است :
1 - اين مثل را خداوند براى پيامبرش آورده . بنا بر اين مشكات سينهء او و زجاجه قلب او و مصباح نبوت اوست كه نه شرقى است و نه غربى . يعنى نه يهودى است و نه مسيحى و از ابراهيم كه درخت مبارك نبوت است ، شعله مىگيرد و نور نبوت او چنان است كه و لو تكلم نكند ، نزديك است كه براى مردم آشكار گردد . چنان كه آن روغن نيز بدون آتش ميخواهد شعله گيرد . برخى گفتهاند : مقصود از مشكات ابراهيم و زجاجه اسماعيل و مصباح محمد ( ص ) است . چنان كه اين حضرت سراج هم ناميده شده است . پيامبر خدا از شجرهء مباركهء ابراهيم و از پيامبران ابراهيمى است و اكثر انبياء چنينند . ابراهيم نه شرقى است نه غربى ، نه يهودى است نه مسيحى ، مسيحيان به مشرق و يهود به مغرب نماز ميخوانند . اينكه ميگويد : نزديك است روغن آن