و از يكديگر مانند دشمنان كنارهگيرى كنيد . اگر هدايتى از جانب من براى شما آيد ، هر كس كه تبعيت كند ، در دنيا گمراه و در آخرت نگونبخت نخواهد شد . ( تفسير اين قسمت در سوره بقره ذيل آيه 36 گذشته است ) .
ابن عباس مىگفت : خداوند تضمين كرده است كه هر كس قرآن بخواند و بدستور آن عمل كند ، در دنيا گمراه و در آخرت بدبخت نشود . سپس همين آيه را ميخواند .
وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً
: كسى كه از قرآن و دلالتهاى آن اعراض كند و در آن دقت نكند ، گرفتار معيشت تنگ خواهد شد . يعنى خدا روزى او را به سختى ميدهد و اين كيفر اعراض اوست . اگر هم به او رزق فراوان دهد ، معيشت را از اين راه بر او سخت مىگيرد كه امساك كند و از آن استفاده نگيرد و اگر هم استفاده گيرد ، حرص و تلاش زياد ، زندگى را بر او دشوار مىسازد . برخى گويند : يعنى گرفتار عذاب قبر مىشود . برخى گويند : يعنى گرفتار طعام ضريع و زقوم جهنم مىشود .
زيرا سرانجام به همانجا مىرسد . گو اينكه در اين جهان در فراخ و آسايش باشد .
برخى گويند : يعنى زندگيش ناگوار است زيرا هميشه از آينده بيمناك است . برخى گويند : يعنى گرفتار روزى حرام مىشود و نتيجهء آن كيفر اخروى است . برخى گويند :
يعنى گرفتار زندگى كوتاه و ناگواريهاى اين جهان مىشود و از زندگى آسوده و لذائذ بهشت محروم مىگردد .
وَ نَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَعْمى
: روز قيامت هم كور محشورش مىكنيم و بقولى يعنى چنان محشورش مىكنيم كه نسبت بدليل و حجت ، كور خواهد بود . اما مانعى نيست كه مراد همان كورى چشم باشد .
قالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمى وَ قَدْ كُنْتُ بَصِيراً
: گويد : خدايا من بينا بودم .
چرا كور محشورم كردى ؟
فراء گويد : هنگامى كه از قبر خارج مىشود ، بيناست اما در صحراى محشر نابيناست .