وَ نَزَّلْنا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَ السَّلْوى
: در بيابان « تيه » بر شما من و سلوى نازل كرديم . « 1 »
كُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناكُمْ
: از چيزهاى پاكيزهاى كه به شما روزى كردهايم ، بخوريد .
اين دستور ، براى اباحه است نه براى وجوب .
وَ لا تَطْغَوْا فِيهِ
: تعدى نكنيد و بوجهى كه بر شما حرام شده است ، نخوريد .
برخى گفتهاند : يعنى از حلال به حرام تجاوز نكنيد . و برخى گفتهاند : روزى حلال را براى نيرو گرفتن در راه معصيت نخوريد .
فَيَحِلَّ عَلَيْكُمْ غَضَبِي
: زيرا گرفتار خشم من خواهيد شد .
وَ مَنْ يَحْلِلْ عَلَيْهِ غَضَبِي فَقَدْ هَوى
: هر كس گرفتار خشم من شود ، هلاك ميگردد . « هوى » سقوط از بالا به زير است و اين چيزى جز هلاك شدن يا سقوط در آتش جهنم نيست .
وَ إِنِّي لَغَفَّارٌ لِمَنْ تابَ وَ آمَنَ وَ عَمِلَ صالِحاً
ثُمَّ اهْتَدى
: من آمرزگار كسى هستم كه توبه كند و به خدا و رسولش ايمان آورد و وظائف خود را انجام دهد و تا لحظهء مرگ ، ايمان را از دست ندهد .
امام باقر ( ع ) فرمود : منظور از « اهتدى » اين است كه به ولايت اهل بيت نائل آيد . به خدا قسم ، اگر مردى تمام عمر در ميان ركن و مقام ابراهيم خدا را عبادت كند ، آن گاه بميرد و از ولايت ما دور باشد ، خدا او را بر پيشانى در جهنم ساقط مىكند .
اين روايت را ابو القاسم حسكانى به اسناد خويش نقل كرده و عياشى در تفسير خود به طرق مختلفى آورده است .
وَ ما أَعْجَلَكَ عَنْ قَوْمِكَ يا مُوسى
: ابن اسحاق گويد : وعده اين بود كه موسى به اتفاق قوم يا جماعتى از بزرگان قوم ، به كوه طور آيد . اما وى بر اثر شوق زياد ، شتاب كرد و به تنهايى آمد و منتظر بود كه آنها بدنبالش بيايند . از اينرو خداوند به او فرمود : « چه باعث شد كه عجله كردى و قوم را با خود نياوردى ؟ ! »
هامش
( 1 ) - براى تفصيل بيشتر رجوع شود به تفسير سورهء بقره آيه 57