رجال : جمع راجل : پيادگان .
ضامر : لاغر .
عميق : دور .
بائس : كسى كه سخت گرسنه است .
فقير : كسى كه تهيدست است .
تفث : بر طرف كردن زوائد بدن .
اعراب :
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا
: خبر « ان » محذوف بقرينهء
« وَ مَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ . . . »
بالحاد : باء زائده است ولى باء « بظلم » براى تعديه است .
عَلى كُلِّ ضامِرٍ
: در محل نصب و حال يأتين : در محل جر و صفت . بمعنى « على ابل ضامرة آتية . . . »
مقصود :
اكنون در بارهء كفار مىفرمايد :
إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ يَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ الَّذِي جَعَلْناهُ لِلنَّاسِ
: آنها كه كافر مىشوند يا در گذشته كافر شدند و هم اكنون مردم را از طاعت خدا و مسجد الحرام كه عبادتگاه مردم است باز ميدارند ، گرفتار عذاب مىشوند .
مسجد الحرام را خانهء مردم ميخواند . زيرا همگان در آنجا يكسانند .
سَواءً الْعاكِفُ فِيهِ وَ الْبادِ
: در آنجا بوميهاى مكه و غير بوميهايى كه از خارج آمدهاند ، يكسانند و هيچكدام بر ديگرى برترى ندارند .
برخى گويند : طبق اين آيه ، كرايه دادن و فروختن خانههاى مكه حرام است و مقصود از مسجد الحرام ، تنها خود مسجد نيست ، بلكه همهء حرم را شامل مىشود . چنان كه مىفرمايد :
« سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى »
( اسراء 1 ) كه مقصود حركت پيامبر در شب معراج از مكه است نه از مسجد . ( البته اگر اين قول صحيح باشد ، كسانى كه خانه ساختهاند ، مىتوانند