روزى كه زلزله را مىبينيد ، مادران شير ده - كه نميتوانند از كودك خود جدا شوند - اطفال را از ياد مىبرند و بارداران ، حمل خود را مىنهند و فارغ مىشوند .
از اينجا معلوم مىشود كه : زلزله در همين دنياست . زيرا شير دادن و وضع حمل كردن مربوط به زندگى اين دنياست .
و اگر مقصود از « يوم » خود قيامت باشد ، مقصود اين است كه آن روز چنان سهمگين است كه اگر مادرى شير ده و باردار باشد ، از شدت ترس از شير دادن غافل مىماند و وضع حمل مىكند . اگر چه در قيامت كه همان آخرت است بار دارى و شير دادن وجود ندارد .
وَ تَرَى النَّاسَ سُكارى وَ ما هُمْ بِسُكارى
: مىبينى كه مردم از شدت ترس مست هستند ، اما نه مست باده . برخى گويند : يعنى چون از ترس حوادث ناگوار عقل خود را از كف دادهاند ، چنين به نظر مىرسد كه مست شدهاند .
وَ لكِنَّ عَذابَ اللَّهِ شَدِيدٌ
: از سختى عذاب است كه آنها به اين حال گرفتار هستند .
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ
: در بارهء مشركينى است كه در بارهء توحيد و نفى شرك ، بدون دانش و از روى جهل محض ، جدال ميكردند . برخى گويند :
منظور نضر بن حارث است كه مردى سخت جدلى بود و مىگفت : فرشتگان دختران خدايند و قرآن افسانهها و اساطير گذشتگان است و منكر قيامت مىشد .
وَ يَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطانٍ مَرِيدٍ
: و از هر شيطان گمراه كننده ، تبعيت مىكنند .
اگر اين آيه در بارهء نضر باشد ، مقصود از شيطان ، شيطان انسانى است . زيرا او از عجمها و يهود مطالبى بر ضد مسلمانان اخذ ميكرد .
كُتِبَ عَلَيْهِ أَنَّهُ مَنْ تَوَلَّاهُ فَأَنَّهُ يُضِلُّهُ
: از شيطانى تبعيت مىكند كه بر او لازم شده است كه هر كه دوستش بدارد ، گمراهش كند . پس چرا انسان مطيع شيطان شود و از اطاعت كسانى كه او را به رحمت خدا دعوت مىكنند ، خوددارى كند ؟ ! برخى گويند : يعنى بر شيطان نوشته شده است كه هر كس اطاعتش كند ، خدا گمراهش كند . و برخى گويند : يعنى بر مجادله كنندگان نوشته شده است كه هر كس