پرسش 1 :
ممكن است گفته شود : عيسى و فرشتگان هم بعنوان بت پرستيده شدهاند .
پس آنها هم سنگريزهء جهنم هستند ؟ ! پاسخ :
آيه شامل آنها نميشود . زيرا « ما » براى عاقل است . علاوه بر اين خطاب به اهل مكه است و آنها بت بيجان مىپرستيدند .
پرسش 2 :
چه فايدهاى براى ريختن بتهاى بيجان به جهنم تصور مىشود .
پاسخ :
اين كار براى اين است كه مشركين از مشاهدهء سوخته شدن آنها بيشتر حسرت بخورند و رنج بكشند و ممكن است كه به منظور توبيخ آنها باشد .
برخى گويند : منظور از
« وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ »
شياطين است كه مشركين را به پرستش غير خدا دعوت كرده و اطاعت شدهاند . چنان كه ابراهيم فرمود :
« يا أَبَتِ لا تَعْبُدِ الشَّيْطانَ »
( مريم 44 ) پدر ، شيطان را پرستش نكن .
أَنْتُمْ لَها وارِدُونَ
: خطاب به كفار است . يعنى شما داخل جهنم مىشويد .
برخى گويند : « لها » يعنى « اليها » مثل :
« بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحى لَها »
به معنى « اليها » ( زلزال 5 ) .
لَوْ كانَ هؤُلاءِ آلِهَةً ما وَرَدُوها
: اگر اين بتها و شيطانها خدا بودند ، وارد آتش نميشدند .
وَ كُلٌّ فِيها خالِدُونَ
: همهء آنها بطور دائم در آتش خواهند بود .
لَهُمْ فِيها زَفِيرٌ وَ هُمْ فِيها لا يَسْمَعُونَ
: آنها بر اثر شدت سوزش در آتش جهنم نعره و فرياد مىزنند و هيچ صدايى كه آنها را خوشحال كند و براى آنها سودمند باشد ، نمىشنوند . تنها صداى نالهء گرفتار شدگان در عذاب بگوششان مىخورد و تنها صداى فرشتگان عذاب و صداهاى ناگوار مىشنوند .