مبتداست .
أَبْصارُ الَّذِينَ كَفَرُوا
: مبتداى ديگرى است كه خبر آن « شاخصة » و جمله خبر « هى » است .
مقصود :
قبلا بيان كرد كه هلاك شدگان قريههاى تبهكار بازگشت به دنيا نميكنند ، اكنون به آنها وعدهء رجوع به آخرت ميدهد و بذكر علامت آن مىپردازد :
حَتَّى إِذا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَ مَأْجُوجُ وَ هُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ
: تا آن هنگامى كه يكى از شرائط قيامت تحقق پذيرد و سد يأجوج و مأجوج شكسته و ويران گردد ، و قوم يأجوج و مأجوج از نقاط مرتفع زمين بسوى مردم مىشتابند و در زمين متفرق مىشوند .
برخى گويند : يعنى مردم از قبرها خارج مىشوند و بصحراى محشر مىآيند .
اين معنى از مجاهد است كه قرائت مىكرد : « و هم من كل جدث ينسلون » و جدث به معنى قبر است . مؤيد آن اين آيه است
« فَإِذا هُمْ مِنَ الْأَجْداثِ إِلى رَبِّهِمْ يَنْسِلُونَ »
( يس 51 ) آنها از قبرها خارج شده ، بسوى خدايشان مىشتابند .
وَ اقْتَرَبَ الْوَعْدُ الْحَقُّ
: قيامت كه وعدهء آن حق است نزديك شد .
فَإِذا هِيَ شاخِصَةٌ أَبْصارُ الَّذِينَ كَفَرُوا
: در آن هنگام چشمان مردم كافر از شدت ترس و اضطراب خيره ميماند و فرو بسته نميشود .
يا وَيْلَنا قَدْ كُنَّا فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذا بَلْ كُنَّا ظالِمِينَ
: مىگويند : واى بر ما كه به امور دنيا مشغول شديم و از اين روز غافل گشتيم و در بارهء آن نينديشيديم . بلكه با معصيت خدا و پرستش غير ، ستم كرديم .
إِنَّكُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ
: شما و بتهايى كه پرستش مىكنيد ، سوخت جهنم و بقولى هيزم جهنم هستيد . اصل حصب بمعنى انداختن است ، پس مراد اين است كه آنها مثل سنگريزه بجهنم ريخته مىشوند .