أَمْ لَهُمْ آلِهَةٌ تَمْنَعُهُمْ مِنْ دُونِنا
: آيا آنها خدايانى جز ما دارند كه عذاب و كيفر را از آنها منع كند ؟ در اينجا كلام پايان مىيابد . سپس به وصف خدايان ايشان پرداخته ، مىفرمايد :
لا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَ أَنْفُسِهِمْ
: اين خدايان خويشتن را نميتوانند يارى كنند ، پس چگونه آنها را يارى كنند ؟
برخى گفتهاند : يعنى كفار نميتوانند خود را يارى كنند و نميتوانند بلاها و گرفتاريها را از خود دور گردانند .
وَ لا هُمْ مِنَّا يُصْحَبُونَ
: و كفار نيز پناهگاهى ندارند كه از عذاب ما به آن پناه ببرند .
بَلْ مَتَّعْنا هؤُلاءِ وَ آباءَهُمْ
: ما اينها و پدرانشان را در دنيا نعمت داديم و آنها را گرفتار كيفر نكرديم .
حَتَّى طالَ عَلَيْهِمُ الْعُمُرُ
: تا عمر آنها طولانى شد و طول عمر و نعمت دنيا چنان آنها را دچار غرور كرد كه كردند آنچه كردند .
أَ فَلا يَرَوْنَ أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُها مِنْ أَطْرافِها
: آيا نميدانند كه بر حسب امر ما كه بر زمين نازل مىشود ، زمين بواسطهء خرابى و مرگ مردم دچار نقصان ميگردد ؟ برخى گفتهاند : مرگ دانشمندان زمين را دچار نقصان مىكند .
اين مطلب از امام صادق ( ع ) نيز روايت شده است . فرمود : نقصان زمين از دست رفتن عالم است . برخى گويند : مراد از نقصان زمين فتح منطقههاى مختلف بوسيله پيامبر بزرگ اسلام و ياران اوست كه بتدريج از منطقههاى نفوذ و سرزمينهاى بيدينان كم و كسرى مىشود تا به كلى از بين بروند .
أَ فَهُمُ الْغالِبُونَ
: آيا اينها غالبند يا ما ؟ يعنى اينها غالب نيستند . ما غالبيم .
قُلْ إِنَّما أُنْذِرُكُمْ بِالْوَحْيِ
: بگو شما را بوسيلهء آنچه خدا به من وحى كرده از عذاب مىترسانم .
وَ لا يَسْمَعُ الصُّمُّ الدُّعاءَ إِذا ما يُنْذَرُونَ
: كران هنگامى كه انذار شوند ،