لغت :
رواسى : كوهها .
ميد : اضطراب و سرگردانى .
فج : راه گشاده ميان دو كوه . جمع فجاج .
فلك : هر چيز گردندهاى .
سباحة : حركت كردن و شناور بودن .
اعراب :
أَنْ تَمِيدَ
: در محل نصب و مفعول له يعنى : « كراهة ان تميد بكم . » سبلا : بدل از فجاج .
كُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ
: جملهء حاليه .
أَ فَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخالِدُونَ
: جملهء شرط و جزا .
فتنه : مفعول له يا مصدر در محل حال يا مفعول مطلق .
مقصود :
اكنون خداوند به كمال قدرت و شمول نعمت خود اشاره كرده ، مىفرمايد :
وَ جَعَلْنا فِي الْأَرْضِ رَواسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِهِمْ
: در زمين كوههاى استوارى قرار داديم كه آنها را از حركت و اضطراب نگاه دارد .
وَ جَعَلْنا فِيها فِجاجاً سُبُلًا لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ
: و در كوهها راههاى گشادهاى قرار داديم كه شما هدايت شويد و اگر اين راهها نبودند ، مسافرتها براى شما دشوار و غير ممكن بود و نميتوانستيد به شهرها و كشورهاى دور دست از راه زمين سفر كنيد .
ممكن است منظور هدايت به راه دين باشد .
وَ جَعَلْنَا السَّماءَ سَقْفاً مَحْفُوظاً
: آسمان را بالاى سر مخلوقات برافراشتيم .
اين آسمان سقفى است محفوظ كه بوسيلهء شهابها از ورود شيطانها به آن يا از سقوط بر زمين محفوظ است .
برخى گويند : يعنى آسمان از دست اندازى و تخريب و تهاجم مردم