لغت :
لدد : خصومت شديد . الد الخصام يعنى كسى كه از لحاظ خصومت و نزاع ، از ديگران تندخوتر و كم گذشتتر است . لدّ جمع الد است . شاعر گويد :
ان تحت الاشجار حزماً و عزما * و خصيماً الد ذا معلاق
يعنى : در زير درختان ، دور انديشى و تصميم و دشمنى سختگير و گريبان - گيرى است .
ركز : صداى آهسته .
احساس : ادراك بوسيلهء حس .
اعراب :
كُلُّ مَنْ فِي . . .
: « كل » مبتدا ، « من » مضاف اليه و جار و مجرور ، صلهء آن ،
آتِي - الرَّحْمنِ
مضاف به مفعول و خبر . و « عبداً » حال از ضمير « آتى » . « لفظ « كل » مفرد و در معنى جمع است .
هَلْ تُحِسُّ مِنْهُمْ مِنْ أَحَدٍ
: « من » اول متعلق به فعل و دوم زايده است . ممكن است « منهم » مؤخر شود و صفت « احد » باشد . اكنون كه مقدم شده است ، حال است .
مقصود :
اكنون مىفرمايد :
إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ إِلَّا آتِي الرَّحْمنِ عَبْداً
: تمام كسانى كه در آسمانها و زمين هستند ، اعم از فرشتگان و جن و انس ، بسان بردگانى متواضع و خاضع به پيشگاه خداوند مىآيند . در جاى ديگر مىفرمايد :
وَ كُلٌّ أَتَوْهُ داخِرِينَ
( نمل 87 : همهء آنها با خوارى به پيشگاه خدا مىآيند ) مقصود اين است كه خلق ، همگى بندگان خدايند و تحت حكومت او هستند . عيسى و عزير و ملائكه هم در زمرهء بندگان هستند .
لَقَدْ أَحْصاهُمْ وَ عَدَّهُمْ عَدًّا
: خداوند شمارهء آنها را مىداند و بر حالات ايشان دقيقاً آگاه است .