اعراب :
يَوْمَ تَأْتِي
: نصب « يوم » يا بخاطر اين است كه
لَغَفُورٌ رَحِيمٌ
در آن عمل كرده يا به تقدير « اذكر » است .
مقصود :
يَوْمَ تَأْتِي كُلُّ نَفْسٍ تُجادِلُ عَنْ نَفْسِها
: چون روز قيامت فرا رسد ، همهء افراد براى دفاع از خويش با فرشتگان به جدال و بحث پرداخته ، دلائلى مىآورند كه قابل قبول نيست . مىگويند : به خدا سوگند ، ما مشرك نبودهايم . پيروان آنها هم مىگويند :
پروردگارا ، اينان ما را گمراه كردند . پس عذاب آنها را زياد كن .
وَ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ
: هر كس جزاى نيك و بد خود را مىگيرد و ستمى به كسى نميشود .
وَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا
: خداوند مثلى مىزند .
قَرْيَةً كانَتْ آمِنَةً مُطْمَئِنَّةً
: دربارهء قريهاى كه مردم آن در امنيت كامل به سر - مىبردند و با اطمينان خاطر زندگى مىكردند و نيازى به تغيير مكان و نقل و انتقال نداشتند ، زيرا ترسى نداشتند و از لحاظ زندگى در تنگى نبودند .
يَأْتِيها رِزْقُها رَغَداً مِنْ كُلِّ مَكانٍ
: روزى فراوان ، از جاها و بلاد ديگر ، براى آنها آورده مىشد . چنان كه مىفرمايد :
يُجْبى إِلَيْهِ ثَمَراتُ كُلِّ شَيْءٍ
( قصص 57 :
هر گونه ميوهاى در آنجا جمع مىشد )
فَكَفَرَتْ بِأَنْعُمِ اللَّهِ
: مردم اين قريه ، به نعمتهاى خداوند كفر ورزيدند و شكر آنها را بجاى نياوردند .
فَأَذاقَهَا اللَّهُ لِباسَ الْجُوعِ وَ الْخَوْفِ بِما كانُوا يَصْنَعُونَ
: خداوند آنها را گرفتار گرسنگى ترس و بيم كرد و اين بر اثر كردار زشتشان بود .
در اينجا اثر ترس و گرسنگى را لباس ناميده است ، زيرا اثر گرسنگى و لاغرى مانند لباس ، بر بدن انسان ظاهر مىشود . برخى گويند : همانطورى كه لباس بدن را فرا مىگيرد ، آنها را گرسنگى و ترس فرا گرفت .