از اهل مكه نازل شده است . اينان در چنگ مشركين گرفتار شدند و به ميل آنها سخن گفته ، رهايى يافتند ، سپس مهاجرت كردند .
مقصود :
مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمانِهِ
: دربارهء تقدير اين جملهء اختلاف است . گويند :
خلاصهء معناى آن اين است : هر كس به خدا كافر شود و از اسلام باز گردد و سينه را براى كفر بگشايد ، گرفتار خشم خدا مىشود و براى اوست عذابى بزرگ .
إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَ قَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمانِ
: مگر اينكه كسى را اجبار كنند و به زبان اظهار كفر كند و دلش به ايمان ، اطمينان داشته باشد . در اين صورت ، وى را گناهى نيست .
برخى گويند : اين آيه ، متصل است به آيهء پيش . يعنى : كسى نسبت دروغ مىدهد كه پس از ايمان ، به خدا كافر شده باشد . سپس كسى كه مجبورش كرده باشند و دلش از نور ايمان روشن باشد ، استثنا مىكند و مىفرمايد :
وَ لكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْراً فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ
: لكن كسانى كه قلبشان آمادگى پذيرش كفر دارد ، بر آنهاست خشم خداوند و در آخرت ، گرفتار عذاب خواهند شد .
اكنون خداوند به عذابى بزرگ ، براى آنها اشاره كرده ، مىفرمايد :
ذلِكَ بِأَنَّهُمُ اسْتَحَبُّوا الْحَياةَ الدُّنْيا عَلَى الْآخِرَةِ
: زيرا آنان زندگى زودگذر دنيا و لذائذ آن را بر زندگى جاودانى آخرت ، ترجيح دادند و هر چه كردند ، براى دنيا كردند ، نه براى آخرت .
وَ أَنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ
: و خداوند مردم كافر را هدايت نمىكند و به راه بهشت راهنمايى نمىكند .
أُولئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ وَ سَمْعِهِمْ وَ أَبْصارِهِمْ
: خداوند بر دلها و گوشها و ديدههاى آنان مهر زده است . دربارهء معناى « مهر زدن بر دل و گوش و چشم » در سوره بقرهء ، سخن گفتهايم .