و . . . كه وصف پيامبر را پيش از ظهورش ، در تورات ديده بودند ، اينان همين كه قرآن را بشنوند ، به خاك افتاده ، سجده مىكنند ، اين معنى از ابن عباس و قتاده است .
برخى گويند : منظور علماى اهل كتاب است . حسن گويد : منظور امت اسلام است .
علت اينكه مىگويد : زنخ را به خاك مىافكنند ، اين است كه در وقت سجده ، زنخ انسان از اعضاى ديگرى به خاك نزديكتر است .
وَ يَقُولُونَ سُبْحانَ رَبِّنا إِنْ كانَ وَعْدُ رَبِّنا لَمَفْعُولًا
: و مىگويند : پروردگار ما از نسبتهاى ناروايى كه مردم مشرك به ايشان مىدهند ، منزه است و وعدههاى او ، به يقين ، حق و شدنى است .
وَ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقانِ يَبْكُونَ
: و سر به سجده مىگذارند ، در حالى كه از ترس تقصير در عبادت و از شوق ثواب و از بيم عقاب ، اشك مىريزند .
وَ يَزِيدُهُمْ خُشُوعاً
: و پندهاى آموزنده و دلنشين قرآن بر تواضع آنها در پيشگاه خدا مىافزايد و بيشتر از پيش در برابر امر خدا و طاعتش سر تسليم فرو مىآورند .
سپس فرمود :
قُلِ ادْعُوا اللَّهَ أَوِ ادْعُوا الرَّحْمنَ
: به اين مشركين منكر نبوت بگو :
« اللَّه » را يا « رحمان » را بخوانيد . در بارهء اين جمله ، اقوالى است .
1 - شبى پيامبر در مكه ، به سجده افتاده ، مىگفت : « يا رحمان يا رحيم » مشركين گفتند : او چنين مىپندارد كه داراى يك خداست ، در حالى كه دو خدا را مىخواند .
اين قول از ابن عباس است .
2 - ميمون بن مهران گويد : مشركين گفتند : ما رحيم را مىشناسيم ولى رحمان را نمىشناسيم .
3 - ضحاك گويد : يهوديان گفتند : نام رحمان در قرآن كم و در تورات زياد است .
أَيًّا ما تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْماءُ الْحُسْنى
: خدا را نامهايى نيكوست . هر كدام را