برخى به راه شر .
2 - يعنى : روزى كه مردم را با كتابشان كه بر آنها نازل شده و اوامر و نواهى خدا در آن است ، دعوت كرده ، گويند : اى اهل تورات ، اى اهل قرآن . . .
اين معنى از ابن زيد و ضحاك است .
3 - جبايى و ابى عبيده گويند : يعنى مردم را با علما و پيشوايانشان كه از آنها پيروى كردهاند ، دعوت مىكنند .
جامع اين اقوال ، روايتى است كه به سندهاى صحيح ، خاص و عام از امام هشتم ( ع ) روايت كردهاند . حضرت رضا ( ع ) بنقل از امامان قبل از خود ، از پيامبر گرامى نقل كرده است كه :
- آن روز مردم به امام زمان خود و كتاب پروردگار و سنت پيامبرشان ، دعوت خواهند شد .
از امام صادق ( ع ) روايت است كه :
- آيا خدا را ستايش نمىكنيد كه چون قيامت فرا رسد ، هر قومى را بسوى آنچه دوست مىداشتهاند ، مىخواند و ما را بسوى پيامبر مىخواند ؟ شما بسوى ما استغاثه و بهر سو نگاه مىكنيد ، لكن شما را به بهشت مىبرند . آن گاه سه بار فرمود : سوگند به خداى كعبه .
4 - ابن عباس - به روايتى ديگر - و حسن و ابو العاليه گويند : يعنى مردم را بنامهء عملشان مىخوانند .
5 - محمد بن كعب گويد : مردم را بنام مادرانشان مىخوانند .
فَمَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمِينِهِ فَأُولئِكَ يَقْرَؤُنَ كِتابَهُمْ
: هر كس كه نامهء عملش را بدست راستش دهند ، با شادى و سرور . نامهء عمل خود را مىخواند و از خواندن آن بدش نمىآيد ، زيرا ملاحظه مىكند كه برايش پاداش ثبت شده است .
وَ لا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا
: از پاداش اعمال آنها پشيزى كم نخواهد شد . قتاده گويد :
فتيل ، آن فتيلهاى است كه در شكاف هستهء خورما است . حسن گويد : فتيل در شكم هسته