گفتيم : پروردگارت به احوال و كردار نيك و بد مردم علم دارد و مىداند كه چه كسى سزاوار پاداش و چه كسى سزاوار كيفر است . او بر كيفر و پاداش مردم نيز قادر است ، بنا بر اين همگان در قبضهء قدرت او هستند و هيچ كس را ياراى آن نيست كه از اراده و مشيت او خارج شود . اين معنى از ابن عباس است .
حسن گويد : مقصود اين است كه : خداوند به همه چيز عالم است و مىداند كه آنها - بر اثر اينكه بخواستههايشان ترتيب اثر نداده و معجزاتى كه خواستهاند ، نياوردهاى - قصد آزارت را دارند .
بدين ترتيب ، پيامبر خود را تشويق مىكند كه به تبليغات خود ادامه دهد و به او وعده مىدهد كه او را از اذيت و آزار قوم حفظ خواهد كرد .
مقاتل گويد : يعنى خداوند به اهل مكه احاطه دارد و سرانجام مكه را براى تو فتح مىكند .
فراء گويد : يعنى امر خداوند مردم را احاطه كرده است .
جبايى گويد : خداوند به آوردن آنچه مىخواهند ، قادر و بمصالح آنها عالم است . او كارى مىكند كه به صلاح مردم باشد ، بنا بر اين به تبليغات خود ادامه بده ، زيرا اگر خداوند ، آنچه را مىخواهند بياورد ، بخاطر اين است كه مىداند لطفى در آن نهفته است و اگر نياورد ، بخاطر اين است كه مىداند مصلحتى در آن موجود است .
وَ ما جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْناكَ إِلَّا فِتْنَةً لِلنَّاسِ وَ الشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ
: در اين باره اقوالى است :
1 - مقصود از « رؤيا » رؤيت و ديدن چشم است . اين مطلب همان است كه در اول سوره ، در داستان معراج پيامبر ، از مكه به مسجد الاقصى و از آنجا به آسمانها ، بيان شد . جز اينكه : چون معراج در شب بود و بامدادان پيامبر مردم را از آن مطلع ساخت ، نام آن را « رؤيا » و « فتنه » گذاشت ، زيرا مقصود از « فتنه » امتحان و دشوارى تكليف است ، و هر كس تصديق كند ، پاداش بسيار بگيرد و هر كس تكذيب كند ، كيفر سخت ببيند .