نجات يافتند يا هلاك شدند ؟ از ابن عباس در بارهء آنها سه قول روايت شده است :
1 - دو فرقه نجات يافت و يك فرقه هلاك شد 2 - دو فرقه هلاك شد و يك فرقه نجات يافت 3 - حال فرقهاى كه نهى نمىكرد ، معلوم نيست .
عكرمه گويد : بر ابن عباس داخل شدم . قرآن در برابرش بود و گريه مىكرد و اين آيه را مىخواند . سپس گفت : مىدانم كه خداوند كسانى را كه ماهى صيد مىكردند ، هلاك كرد و كسانى كه آنها را نهى مىكردند ، نجات داد . نميدانم با كسانى نهى نمىكردند ، چه كرد ؟ ! اين است حال ما و رفتار ما ! جبائى هم همين قول را اختيار كرده است .
حسن گويد : فرقهء سوم را نجات داد ، زيرا آنها متوجه نهى خدا بودند و براى امر بمعروف و نهى از منكر ، هيچ چيز بهتر از اين نيست كه آنها مىگفتند : قومى كه بدست خدا هلاك خواهند شد ، موعظه نكنيد كه گوش نمىكنند . اينها مؤمن بودند و كشتن مؤمن بدتر از خوردن ماهى است .
فَلَمَّا عَتَوْا عَنْ ما نُهُوا عَنْهُ
قُلْنا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خاسِئِينَ
: همين كه از اطاعت دستور خداوند سر پيچى كردند و با گستاخى به راه معصيت رفتند و از بازگشت ، امتناع كردند ، آنها را به صورت بوزينگان مسخ كرديم و آنها را مطرود ساختيم . زجاج مىگويد : ممكن است آنها از خداوند شنيده باشند كه به آنها مىگويد : بوزينگانى مطرود باشيد ! و اين معنى براى نشان دادن عظمت بلايى كه نازل شد ، رساتر است .
قتاده گويد : تمام زنان و مردان به صورت بوزينگان دم دار در آمدند و مثل بوزينهها صدا مىكردند . ابن عباس گويد : سه روز زنده ماندند و مردم آنها را تماشا كردند ، سپس هلاك شدند و نسلى از آنها باقى نماند . هيچيك از انسانى كه مسخ شدند ، بيشتر از سه روز باقى نماندند . مقاتل گويد : هفت روز زنده ماندند . حسن گويد : زاد و ولد هم كردند . اما اين قول صحيح نيست ، زيرا معلوم است كه بوزينگان و همچنين سگان از اولاد آدم نيستند . ابن مسعود روايت كرده است كه پيامبر فرمود : خداوند