مقصود از تكبر ، اين است كه خود را از مردم بالاتر بدانند و آنها را از پيروى انبيا منع كنند . اينكه مىگويد : « بِغَيْرِ الْحَقِّ » منظور تاكيد است . يعنى تكبر ، تنها ، از راه ناحق ممكن است . وَ إِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لا يُؤْمِنُوا بِها : هر دليلى كه بر يگانگى خدا و نبوت انبيا به آنها نشان داده شود ، ايمان نمىآورند . اين جمله ، بيان اين است كه خداوند از حال آنها آگاه است و آنها را از آيات خود منع كرده است . وَ إِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الرُّشْدِ لا يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا : اگر راه حق را ببينند ، آن را براى خود انتخاب نمىكنند . وَ إِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الغَيِّ يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا : و اگر راه باطل را ببينند ، آن را براى خود انتخاب مىكنند . برخى گويند : رشد ، ايمان و غى ، كفر است . برخى گويند : رشد ، هر كار پسنديده و غى ، هر كار زشتى است . ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآياتِنا : علت اينكه آنها را از آيات خود منع كردهايم ، يا علت اينكه آنها به راه باطل تمايل دارند ، اين است كه آنها آيات و معجزات ما را تكذيب كردهاند . وَ كانُوا عَنْها غافِلِينَ : و در بارهء آنها نمىانديشند . مقصود اين نيست كه واقعاً غافلند ، بلكه مقصود اين است كه مثل آدم غافل هستند . مثل : « صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ » كه مقصود اين نيست كه واقعاً كر و لال و كورند ، بلكه يعنى مثل آدم كر و لال و كورند . وَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ لِقاءِ الْآخِرَةِ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ : كسانى كه آيات و قيامت و بعث و نشور را تكذيب كردند ، اعمالى كه كردند ، دچار آنت زدگى شد و به حال آنها سودى نبخشيد ، زيرا آن طورى كه از آنها خواسته شده بود انجام ندادند . هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا ما كانُوا يَعْمَلُونَ : اين جمله به صورت استفهام است ، ولى مقصود انكار و توبيخ است . يعنى ، هر چه كردهاند ، پاداش همان را مىبينند . پاداش
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ١٠ — صفحة 55
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٥٥