مقصود از تكبر ، اين است كه خود را از مردم بالاتر بدانند و آنها را از پيروى انبيا منع كنند . اينكه مىگويد :
« بِغَيْرِ الْحَقِّ »
منظور تاكيد است . يعنى تكبر ، تنها ، از راه ناحق ممكن است .
وَ إِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لا يُؤْمِنُوا بِها
: هر دليلى كه بر يگانگى خدا و نبوت انبيا به آنها نشان داده شود ، ايمان نمىآورند . اين جمله ، بيان اين است كه خداوند از حال آنها آگاه است و آنها را از آيات خود منع كرده است .
وَ إِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الرُّشْدِ لا يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا
: اگر راه حق را ببينند ، آن را براى خود انتخاب نمىكنند .
وَ إِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الغَيِّ يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا
: و اگر راه باطل را ببينند ، آن را براى خود انتخاب مىكنند . برخى گويند : رشد ، ايمان و غى ، كفر است . برخى گويند : رشد ، هر كار پسنديده و غى ، هر كار زشتى است .
ذلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآياتِنا
: علت اينكه آنها را از آيات خود منع كردهايم ، يا علت اينكه آنها به راه باطل تمايل دارند ، اين است كه آنها آيات و معجزات ما را تكذيب كردهاند .
وَ كانُوا عَنْها غافِلِينَ
: و در بارهء آنها نمىانديشند . مقصود اين نيست كه واقعاً غافلند ، بلكه مقصود اين است كه مثل آدم غافل هستند .
مثل :
« صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ »
كه مقصود اين نيست كه واقعاً كر و لال و كورند ، بلكه يعنى مثل آدم كر و لال و كورند .
وَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ لِقاءِ الْآخِرَةِ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ
: كسانى كه آيات و قيامت و بعث و نشور را تكذيب كردند ، اعمالى كه كردند ، دچار آنت زدگى شد و به حال آنها سودى نبخشيد ، زيرا آن طورى كه از آنها خواسته شده بود انجام ندادند .
هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا ما كانُوا يَعْمَلُونَ
: اين جمله به صورت استفهام است ، ولى مقصود انكار و توبيخ است . يعنى ، هر چه كردهاند ، پاداش همان را مىبينند . پاداش