و ضحاك ، بس است .
الان : اين كلمه با الف و لام مبنى است .
مقصود :
اكنون خداوند به منظور تشويق به جنگ با كفار مىفرمايد :
يا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللَّهُ وَ مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ
: اى پيامبر خداوند و مؤمنين براى تو كفايت مىكنند . حسن گويد : يعنى خداوند براى تو و مؤمنين كه از تو پيروى مىكنند ، بس است . كلبى گويد : اين آيه ، در بيداء ، در جنگ بدر ، پيش از شروع جنگ نازل شد .
يا أَيُّهَا النَّبِيُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَى الْقِتالِ
: اى پيامبر ، مؤمنين را از راه ثواب جهاد و بيان و عدههاى خداوند و غنيمت ، تشويق به جنگ كن .
إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْنِ
: اگر از ميان شما بيست نفر ، براى جنگ شكيبايى و استقامت داشته باشند ، دويست نفر از دشمن را مغلوب مىسازند .
وَ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ مِائَةٌ يَغْلِبُوا أَلْفاً مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا
: و صد نفر شكيبا ، هزار نفر از كافران را مغلوب خواهد كرد . در حقيقت مىخواهد امر كند كه مسلمانان بايد اينطور باشد كه يكى در برابر ده نفر بايستد . به همين جهت است كه بعد مىفرمايد :
« الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ »
زيرا تخفيف در صورتى است كه تكليفى باشد .
بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَفْقَهُونَ
: اين پيروزى از اين جهت ، نصيب شما مىشود كه شما امر خدا را مىفهميد و تصديق مىكنيد و وعدههاى خدا را قبول داريد . اينها شما را به صبر و شكيبايى وادار مىكنند . اما كفار امر خدا را نمىفهمند و وعدهء خدا را تصديق نمىكنند و بنا بر اين شكيبايى هم ندارند .
از آنجا كه مقابلهء يكى با ده نفر ، دشوار بود ، مصلحت تغيير كرد و حكم عوض شد . از اينرو مىفرمايد :
الْآنَ خَفَّفَ اللَّهُ عَنْكُمْ وَ عَلِمَ أَنَّ فِيكُمْ ضَعْفاً
، اكنون خداوند براى شما تخفيف