اعراب :
آخرين : نصب آن به تقدير « ترهبون » است يا مجرور است به تقدير « اعدوا » و عطف « لهم » .
مقصود :
قبلا ضمن وعدهء پيروزى دستور داد كه با كفار بجنگند . اكنون مىفرمايد :
وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَبَقُوا
: اى محمد ، گمان نكن كه دشمنان كفر پيشهء تو ، بر فرمان خدا پيشى گرفته و آن را زير پا گذاشته و بر آن غالب گشتهاند . آنها از دست تو نجات پيدا نمىكنند و خداوند ، چنان كه وعده كرده است ، ترا پيروزى مىبخشد و بر آنها غالب مىسازد .
زجاج گويد : يعنى گمان نكن كسانى كه از اين جنگ جان سالم بدر بردهاند ، خود را بزندگى رساندهاند .
برخى گويند : منظور اين است كه قلب پيامبر را همانطورى كه در مورد كشتگان شاد كرد ، در بارهء فراريان نيز شاد گرداند .
إِنَّهُمْ لا يُعْجِزُونَ
: اينان بهر كجا بروند از قلمرو قدرت خداوند خارج نمىشوند و خداوند در قيامت ، آنها را مبعوث خواهد كرد . جبائى گويد : يعنى ترا عاجز نمىكنند .
وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ
: در اينجا خداوند بزرگ فرمان مىدهد كه مسلمانان ، بيش از آنكه با دشمن روبرو شوند ، به تهيهء سلاح بپردازند . يعنى :
هر چه براى شما مقدور باشد ، تهيهء مرد و اسلحه ببينيد . عقبة بن عامر روايت كرده است كه پيامبر گرامى اسلام فرمود : « قوت ، تير اندازى است » برخى گويند : قوت به معناى اتفاق و اعتماد به خدا و كوشش در راه كسب ثواب است . عكرمه گويد : قوت به معناى حصار است .
وَ مِنْ رِباطِ الْخَيْلِ
: اسبها را نيز انتخاب كنيد و براى جنگ ببنديد و در روز جنگ مورد استفاده قرار دهيد كه بهترين نيروى جنگى است . از پيامبر گرامى اسلام نقل شده است كه : « اسبها را ببنديد كه پشت آنها براى شما عزت و شكم آنها