است . اين تصور ، نه ادراك است و نه علم ، بلكه بسيارى از خوابهاى مردم ، تعبيرش به عكس است . چنان كه تعبير گريه ، خنده است ، رمانى گويد : ممكن است خداوند در عالم خواب چيزى را طور ديگر به انسان نشان دهد ، زيرا خواب ، تخيلى بيش نيست و براى انسان يقين آور نيست ، اگر چه گاهى هم مفيد يقين است . درست مثل سراب ، كه انسان آن را آب خيال مىكند . اما جايز نيست كه خداوند چيزى را بر خلاف واقع به پيامبر خود الهام كند ، زيرا توليد جهل مىكند و بر خداوند روا نيست .
اقسام خواب
خواب بر چهار قسم است : يكى خوابى كه از جانب خداست و تعبير دارد . دوم ، خوابى كه زاييدهء وسوسههاى شيطان است . سوم خوابى كه كه اثر غلبهء اخلاط بدن ( از قبيل : خون ، بلغم ، صفرا و سودا ) بوجود مىآيد . چهارم ، خوابهايى كه زاييدهء پارهاى از افكار است . سه قسم اخير ، از خوابهاى پريشان و قسم اول ، الهام است . رؤياى پيامبر ، همين قسم و بشارتى بود كه بمؤمنين در بارهء پيروزى داده شد .
حسن گويد :
« فِي مَنامِكَ »
يعنى : در محل خوابت . منظور اين است كه در چشم تو - كه در محل خواب است - آنها را كم نشان داد ، نه در خواب . بلخى نيز همين معنى را گفته است . لكن بر خلاف ظاهر مىباشد .
وَ لَوْ أَراكَهُمْ كَثِيراً لَفَشِلْتُمْ وَ لَتَنازَعْتُمْ
: اگر جمعيت آنها را - آن چنان كه بودند - به تو نشان مىداد ، مىترسيديد و در بارهء جنگ با آنها به نزاع پرداخته ، برخى مىگفتيد : بايد جنگيد و برخى مىگفتيد : بايد نجنگيد .
وَ لكِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ
: لكن خداوند مؤمنين را از سستى و نزاع و اختلاف كلمه و اضطراب حفظ كرد و آنها را به پيروزى رسانيد .
إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ
: خداوند به آنچه در دلهاى شماست . داناست و ميداند كه اگر به كثرت دشمنان پى مىبرديد ، از جنگ خوددارى مىكرديد .
وَ إِذْ يُرِيكُمُوهُمْ إِذِ الْتَقَيْتُمْ فِي أَعْيُنِكُمْ قَلِيلًا
: خداوند عدهء مشركين را به پيامبر در خواب كم نشان داد و به مؤمنين در بيدارى ، زيرا خواب انبياء حق است . عدهء