اگر وعدهاى گذاشته بوديد ، بر اثر پيش آمدن موانع و مشكلات ، از وفاى به وعده ، در مىمانديد . كلمهء « ميعاد » در اينجا به منظور تأكيد امر خداوند نسبت به اتفاق و هماهنگى به كار رفته است و اگر لطف خدا نبود ، اختلاف پيدا مىشد . شاعر گويد :
جرت الرياح على محل ديارهم * فكانهم كانوا على ميعاد
يعنى : بادها بر ديار آنها به حركت در آمدند ، گويا آنها با يكديگر ميعادى داشتند !
وَ لكِنْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْراً كانَ مَفْعُولًا
: لكن خداوند مقدر ساخت كه بدون داشتن ميعاد ، با يكديگر روبروى شويد ، تا امر خداوند در بارهء اعزاز دين و مسلمين و اذلال شرك و مشركين ، تحقق پيدا كند . وقوع اين امر از لحاظ قضاياى الهى حتمى بود .
لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ يَحْيى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ
: اين كارها را خداوند بزرگ انجام داد ، تا كسانى كه مىميرند ، بعد از اتمام حجت باشد و معجزات باهرهء پيامبر را در جنگها و جاهاى ديگر ديده باشند و همچنين براى كسانى كه زنده مىمانند ، نيز اتمام حجت شده باشد . برخى گويند : بينه ، وعدهاى است كه خداوند در بارهء پيروزى مسلمانان داده است . اين وعده ، براى مردم ، دليل راستگويى پيامبر بود . برخى گويند : يعنى براى اينكه كسانى كه پس از قيام حجت ، گمراه مىشوند ، هلاك شوند و كسانى كه پس از قيام حجت ، هدايت مىشوند ، حيات پيدا كنند . پس بقاى كافر ، بعد از اتمام حجت ، هلاك او و بقاى مؤمن بعد از اتمام حجت ، حيات اوست .
وَ إِنَّ اللَّهَ لَسَمِيعٌ عَلِيمٌ
: خداوند گفتار آنها را شنوا و به اسرار قلبى آنها داناست و آنها را مجازات مىكند .
إِذْ يُرِيكَهُمُ اللَّهُ فِي مَنامِكَ قَلِيلًا وَ لَوْ أَراكَهُمْ كَثِيراً لَفَشِلْتُمْ وَ لَتَنازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ
: اى محمد » بخاطر بياور زمانى را كه خداوند در عالم خواب سپاهيان دشمن را در جنگ بدر ، به تو اندك نشان داد ، تا خواب خود را به مؤمنين اطلاع دهى و آنها براى جنگ جرات پيدا كنند . اين معنى از اكثر مفسرين است .
خواب ديدن ، تصورى است در عالم خواب ، كه انسان فكر مىكند در بيدارى