1 - ابن عباس و مجاهد گويند : منظور بنى هاشم است كه از فرزندان عبد المطلب است . نظر اصحاب ما نيز همين است . 2 - برخى گويند : اولاد هاشم بن عبد مناف و اولاد مطلب بن عبد مناف است ، شافعى همين است . از پيامبر اسلام نيز روايت شده است . اصحاب ما مىگويند : خمس در فايدهاى كه از كسب و تجارت برده مىشود و در گنج و معدن و غواصى و . . . واجب است . ممكن است دليل اين قول را خود آيه بدانيم ، زيرا در لغت ، بهمهء اينها غنيمت گفته مىشود . فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ : گويند : تقسيم خمس را با نام خداوند آغاز كرده است و اين به منظور تيمن و تبرك است و الا همه چيز به خداوند تعلق دارد . مقصود اين است كه عمل به منظور تقرب به خداوند انجام گيرد . وَ لِلرَّسُولِ : گويند : يكى از پنج سهم خمس براى پيامبر بود تا صرف زندگى خود و ما زاد آن را صرف سلاح و لشكر و . . بكند . وَ لِذِي الْقُرْبى : برخى گفتهاند : اين دو سهم ( سهم رسول و سهم ذوى القربى ) با وفات پيامبر ساقط شده است . شافعى گويد : سهم پيامبر صرف سپاه و سلاح و سهم ذوى القربى صرف بنى هاشم و بنى المطلب مىشود . اين استحقاق ، از راه اسم و نسب است و غنى و فقير ، در آن شركت دارند . از حسن و قتاده نقل شده است كه : سهم خدا و سهم رسول و سهم ذوى القربى به امامى كه جانشين پيامبر است ، داده مىشود تا به مصرف خويشتن و عائله خود و مصالح مسلمين برساند . اين قول با مذهب ما مطابق است . وَ الْيَتامى وَ الْمَساكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ : گويند : اين سه سهم مال همهء مردم است و بايد باندازهاى كه احتياج دارند ، ميان ايشان تقسيم شود . گفتيم : از نظر ما اين سه سهم هم مخصوص يتيمان و مستمندان و ابن السبيل بنى هاشم است . إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ ما أَنْزَلْنا عَلى عَبْدِنا يَوْمَ الْفُرْقانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ : برخى اين جمله را مربوط به آيهء پيش « فَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَوْلاكُمْ . . . » دانستهاند
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ١٠ — صفحة 222
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٢٢٢