وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبى
:
علما در بارهء كيفيت تقسيم خمس و مستحقين آن اقوالى دارند :
1 - عقيدهء اصحاب ما « 1 » اين است كه : خمس به شش سهم تقسيم مىشود : سهمى براى خدا و سهمى براى رسول و سهمى براى خويشاوندان رسول است . اين سه سهم را به امام كه جانشين پيامبر است داده مىشود . سه سهم ديگر ، يك سهم براى يتيمان آل - محمد ( ص ) و يك سهم براى مستمندان ايشان و يك سهم براى ابن السبيل است و ديگران با آنها شريك نيستند ، زيرا خداوند بر اولاد پيامبر ، صدقه را كه چرك اموال مردم است ، تحريم كرده است . طبرى از امام زين العابدين و امام باقر ( ع ) و از ابو العاليه و ربيع نقل كرده است كه خمس به شش سهم تقسيم مىشود . جز اينكه ابو العاليه و ربيع مىگويند :
سهم خداوند براى كعبه و باقى براى كسانى است كه در آيهء ياد شدهاند . مقتضاى ظاهر قرآن نيز همين است كه خمس را بايد به شش سهم تقسيم كرد .
2 - خمس به پنج سهم تقسيم مىشود . سهم خدا و رسول ، يكى است . اين سهم بايد صرف تهيهء سلاح و لشكر بشود . از ابن عباس و ابراهيم و قتاده و عطا چنين روايت شده است .
3 - خمس به چهار قسم ، تقسيم مىشود . سهم ذوى القربى بخويشان پيامبر و سه سهم ديگر به يتيم و مستمند و ابن السبيل مسلمان داده مىشود . اين قول از شافعى است .
4 - خمس به سه سهم ، تقسيم مىشود ، زيرا سهم پيامبر با وفاتش ساقط شده است و از پيامبران ارث برده نمىشود . سهم ذوى القربى را هم ابو بكر و عمر ندادند و هيچكس اعتراضى نكرد . اين مذهب ، از ابو حنيفه و اهل عراق است . برخى از اينان گفتهاند :
اگر يك سهم به فقراى ذوى القربى و سه سهم به ديگران داده شود ، جايز است و اگر ذوى - القربى هم جزء فقرا شمرده شوند و سهمى به آنها داده نشود ، جايز است .
در بارهء ذوى القربى نيز اختلاف است :
هامش
( 1 ) - شيعه اثنى عشرى ، مسترحمى