اعراب :
اذا : اولى ظرف زمان و از أدات شرط و دومى ظرف مكان و براى مناجات است .
مقصود :
اكنون در بارهء روش متقين ، بهنگام عارض شدن وسوسههاى شيطانى گفتگو كرده ، مىفرمايد :
إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَإِذا هُمْ مُبْصِرُونَ :
آنان كه از راه اجتناب معاصى تقوى پيشه كردهاند ، هر گاه شيطان آنها را وسوسه كند و به معصيت وادارد ، به ياد عقاب مىافتند و معصيت را مرتكب نمىشوند و متوجه رشد و صلاح خود هستند . اين معنى از ابن عباس و سدى است . حسن گويد : يعنى هنگامى كه شيطان با وسوسههاى خود آنها را طواف كند ، به ياد خدا مىافتند . سعيد بن جبير گويد : او مردى است كه دچار خشم مىشود و همين كه متذكر شد ، خشمش فرو مى - نشيند . مجاهد نيز چنين گفته است . از وى نيز نقل شده است كه مقصود مردى است كه تصميم بگناه مىگيرد و با ياد خدا آن را ترك مىكند . برخى گفتهاند : طائف يعنى غضب و طيف يعنى جنون .
وَ إِخْوانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الغَيِّ ثُمَّ لا يُقْصِرُونَ
: شيطانها كه برادران مشركين شمرده مىشوند ، گناهان را در نظر آنها مىآرايند و از گمراه كردن آنها خوددارى نمىكنند . اين معنى از مجاهد و قتاده است . ابن عباس و سدى و جبائى گويند : يعنى شيطانها آنها را به معصيت وادار مىكنند و اينها مثل متقين داراى آن تصميم نيرومند نيستند كه از معصيت دست بكشند ،
وَ إِذا لَمْ تَأْتِهِمْ بِآيَةٍ قالُوا لَوْ لا اجْتَبَيْتَها
: هر گاه براى آنها آيهاى بياورى ، تكذيب مىكنند و هر گاه نياورى ، مىگويند : همهء آياتى كه تو مىخوانى ، وحى آسمانى نيست . چرا از جانب خودت آيهاى نمىآورى ؟ اين معنى از قتاده و مجاهد و زجاج است . ابن عباس و جبائى و ابو مسلم گويند : يعنى هر گاه آيهاى نياورى ، مى - گويند : چرا از خداوند درخواست نمىكنى كه آيهاى بر تو نازل كند ؟ !