آن گاه به وصف حال بعض ، پرداخته شود . چنان كه مىفرمايد :
« هُوَ الَّذِي يُسَيِّرُكُمْ فِي الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ حَتَّى إِذا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَ جَرَيْنَ بِهِمْ بِرِيحٍ طَيِّبَةٍ »
( يونس 22 :
خداوند شما را در خشكى و دريا به حركت در آورد . هنگامى كه در كشتى هستيد و بادى خوش آنها را به حركت در مىآورد و . . . در اين آيه ، نخست همه را مخاطب ساخته ، سپس كشتى سواران را . در آيهء مورد بحث نيز نخست خبر داده است كه تمام مردم از آدم و حوا خلق شدهاند . سپس به شرح حال كسانى پرداخته است كه از خدا آن حاجت را ميخواهند و همين كه حاجتشان را برآورد ، در عطيهء او برايش شريك قرار مىدهند . ممكن است از اول خطاب به مشركين باشد ، زيرا هر فردى از بنى آدم ، مخلوق است از يك نفس و جفتش . اين معنى با قول اصم ، نزديك است . طبق اين معنى ، منظور از « خلقكم » اين است كه : هر يك از شما را از نفس واحد آفريده است .
نمونهء آن در قرآن اين آيه است :
« وَ الَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَناتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَداءَ فَاجْلِدُوهُمْ »
( نور - 4 : كسانى كه بزنهاى پاكدامن نسبت زنا مىدهند و چهار شاهد نمىآورند ، بهر يك از آنها هشتاد تازيانه بزنيد ) 3 - ضمير در « جعلا » به آدم و حوا بر مىگردد و تقدير آن « جعل اولادهما » است . يعنى : اولاد آدم و حوا براى خدا شريك قرار دادند . پس مضاف حذف شده و مضاف اليه ، جانشين آن شده است . مثل :
« وَ إِذْ قَتَلْتُمْ نَفْساً »
( بقره 72 ) اين خطاب به بنى اسرائيل است . يعنى : هنگامى كه اسلاف شما شخصى را كشتند ، نه خود شما .
بدين ترتيب ، ضميرها از اول تا آخر آيه ، به آدم و حوا بر مىگردد . مؤيد اين قول ، جملهء
« فَتَعالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ »
است .
4 - اهل تسنن روايت كردهاند كه : آدم و حوا در نامگذارى فرزندشان براى خدا شريك قرار دادند . جريان از اينقرار بود كه آنها مدتى صاحب فرزند نمىشدند ، وقتى كه به شيطان رسيدند ، پيش او شكايت كردند . گفت : اگر كارى كنم كه صاحب فرزند شويد ، او را بنام من نامگذارى مىكنيد ؟ گفتند : نام تو چيست ؟ گفت : نامم