است منظور از صالح ، نيكو كار و غير مفسد باشد .
فَلَمَّا آتاهُما صالِحاً جَعَلا لَهُ شُرَكاءَ فِيما آتاهُما
: و چون خداوند به آنها طبق درخواستشان فرزندى شايسته داد ، در آنچه به آنها عطا كرده بود ، برايش شريك قرار دادند . در بارهء مرجع ضمير « جعلا » اختلاف است و چند وجه گفتهاند :
1 - از آنجا كه حوا از هر شكمى يك پسر و يك دختر مىزاييد ، اين ضمير به پسر و دختر بر مىگردد . يعنى اينها براى خداوند شريك قرار دادند . اينها نعمتهاى خدا را از ديگرى دانستند و در نتيجه مشرك شدند و به بتها گرويدند .
2 - حسن و قتاده گويند : منظور زن و مردهايى است كه از اولاد آدم هستند .
اصم مىگويد : مقصود اين است كه خداوند شما انسانها را از نفس واحد آفريده و براى آن نفس نيز همسرى از جنس خودش قرار داده است . پس آيه در بارهء آدم و حوا نيست چنان كه مىفرمايد :
« وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً لِتَسْكُنُوا إِلَيْها »
( روم - 21 : از آيات خدا اين است كه از جنس خودتان براى شما جفتهايى آفريده كه به آنها انس گيريد ) يعنى همين كه مردها همسر خود را در آغوش كشيدند و با او در آميختند ، احساس حملى سبك مىكند و چون سنگين شد ، زن و شوى از خداوند مىخواهند كه به آنها فرزندى صالح بدهد تا او را شكر كنند . هنگامى كه خداوند دعاى آنها را مستجاب كرد ، فرزندان را بنام « عبد العزى » و « عبد اللات » و « عبد منات » مىنامند و ديگرى را در بخشش اين نعمت با خدا شريك مىسازند .
فَتَعالَى اللَّهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ
: در اينجا مطلب توسعه پيدا مىكند و شامل حال تمام مشركين مىشود و اختصاصى به آن پدر و مادرى كه بجاى شكر گزارى مشرك شدند ، ندارد . مىفرمايد : خداوند برتر است از آنچه آنها شريكش قرار مىدهند .
ابو مسلم گويد : در اين آيه خطاب بعموم مردم است كه از نفس واحد ، يعنى آدم آفريده شدند و همسر او حوا نيز از خودش آفريده شد . پس از ذكر اين مطلب ، داستان آدم و حوا تمام شد و به وصف اولاد مشرك آدم پرداخت كه از خداوند فرزند خوب خواستند و چون به آنها عطا كرد ، مشرك شدند . ممكن است در ابتدا ذكر عموم شود