صحراى محشر مىروند . جبائى گويد : مقصود وقت فناى خلق است . سؤال آنها اين بود كه : اين ساعت مدهش ، چه وقت فرا مىرسد ؟
قُلْ إِنَّما عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي
: بگو : علم آن پيش خداوند است او هيچيك از مردم از آن اطلاع ندارند . علت اينكه خداوند ، از وقت آن خبر نداده ، اين است كه مردم از آن بترسند و از معصيت ، اجتناب كنند و به اطاعت روى آورند .
لا يُجَلِّيها لِوَقْتِها إِلَّا هُوَ
: هيچكس وقت آن را آشكار نمىكند ، جز خداوند و هيچكس از وقت آن خبر ندارد .
مجاهد گويد : هيچكس قيامت را برپا نمىكند ، جز خداوند .
ثَقُلَتْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
: در اينباره وجوهى گفتهاند :
1 - يعنى علم قيامت ، براى اهل آسمانها و زمين دشوار است ، زيرا چيزى كه علم آن بر كسى پنهان است ، براى او سنگين است . اين وجه از سدى و ديگران است .
ابو على گويد : چيزى كه انسان بر آن احاطه دارد و از آن مطلع است ، برايش آسان و سبك است و چيزى كه آن را نمىداند ، برايش سنگين و دشوار است .
2 - حسن و ابن جريج گويند : يعنى وصف قيامت ، براى اهل آسمانها و زمين ، بزرگ است . زيرا در آن وقت ، ستارهها پراكنده مىشوند و خورشيد ، تيره و تار مىشود و كوهها به حركت در مىآيند .
3 - جبائى و ابو مسلم و جماعتى گويند : يعنى وقوع قيامت ، بر اهل آسمانها و زمين ، سنگين است و اين بخاطر عظمت و شدت آن و محاسبه و كيفر است .
4 - قتاده گويد : منظور خود آسمانها و زمين است . يعنى بر اثر عظمت و شدت آن ، آسمانها و زمين طاقت آن را ندارند . منظور اين است كه اگر آسمانها و زمين ، حيات داشتند نمىتوانستند شكافتن و تيره شدن ستارهها و به حركت در آمدن كوهها و . . .
را تحمل كنند .
لا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَةً
: براى اينكه بزرگتر و هول انگيزتر باشد ، ناگهان بر سر شما فرو مىآيد