بيان آيه 37
لغت
نيل : رسيدن سود به انسان ( در صورتى كه بطور مطلق به كار رود ، اما اگر مقيد به كار رود ، به معناى رسيدن زيان به انسان است ) امرء القيس گويد :
سماحة ذا و بر ذا و وفاء ذا * و نائل ذا اذا صحا و اذا سكر
يعنى ، بخشش و نيكى و وفا و خير اين ، در وقت هر شيارى و در وقت مستى است .
توفى ، گرفتن تمام چيزى
مقصود
اكنون به تهديد تكذيب كنندگان پرداخته ، مىفرمايد :
فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ كَذِباً أَوْ كَذَّبَ بِآياتِهِ
، اين استفهام ، براى تأكيد مطلب و حقيقت آن اخبار است ، مىفرمايد : احدى ستمكارتر از آنكه به خدا نسبت دروغ دهد يا آيات خدا را - كه دليل توحيد و نبوت هستند - تكذيب كند ، نيست .
أُولئِكَ يَنالُهُمْ نَصِيبُهُمْ مِنَ الْكِتابِ
، آنها نصيب خود را از عذاب خواهند ديد ، در اينجا كتاب را بجاى عذاب به كار برده است زيرا اين كتاب است كه از عذاب ايشان خبر مىدهد . چنان كه مىفرمايد :
« لكِنْ حَقَّتْ كَلِمَةُ الْعَذابِ عَلَى الْكافِرِينَ »
( زمر 71 ، كلمهء عذاب بر كافران حق است ) اين معنى از حسن و ابو صالح است ، ربيع و ابن زيد گويند : مقصود اين است كه بهرهء خود را از عمر و روزى و هر چه براى آنها نوشته و مقدر شده است ، مىبرند و چيزى از آنها قطع نميشود ، مجاهد و عطيه گويند :
يعنى هر چه به سود و زيان آنها نوشته و مقدر شده ، به آنها مىرسد .