فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّيْطانُ
: شيطان در قيافهء يك خير خواه و دوست ، آدم و حوا را وسوسه كرد .
لِيُبْدِيَ لَهُما ما وُورِيَ عَنْهُما مِنْ سَوْآتِهِما
: تا وقتى كه آنها از « شجرهء ممنوعه » نخورده بودند ، عورت آنها ظاهر نبود . شيطان ميدانست كه هر كس عورتش ظاهر باشد ، نبايد در بهشت بماند ، براى ظاهر شدن عورت ، تنها راه ، خوردن از « شجرهء ممنوعه » بود ، از اينرو نيرنگى به كار برد كه آنها از آن درخت بخورند .
بدينترتيب مقدمات اخراج آنها را از بهشت فراهم كرد .
وَ قالَ ما نَهاكُما رَبُّكُما عَنْ هذِهِ الشَّجَرَةِ إِلَّا أَنْ تَكُونا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونا مِنَ الْخالِدِينَ
: به آنها گفت اگر از اين درخت بخوريد به صورت فرشتگان در مىآييد و براى هميشه در بهشت خواهيد بود . علت اينكه خداوند شما را از خوردن آن نهى كرده ، اين است كه فرشته نشويد يا در بهشت ، جاودانى نباشيد . از يحيى بن ابى كثير « ملكين » بكسر لام نقل شده است . زجاج گويد : آيهء
« هَلْ أَدُلُّكَ عَلى شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَ مُلْكٍ لا يَبْلى »
( طه 120 : آيا ترا بدرخت جاودانى و پادشاهى و زوال ناپذير راهنمايى كنم ؟ » مؤيد همين قرائت است . ممكن است شيطان به آدم و حوا گفته باشد : فقط فرشتگان و آنها كه جاودانى هستند ، از خوردن اين درخت ممنوع هستند . شما كه هيچكدام از آنها نيستيد ، پس چرا از خوردن آن خوددارى ميكنيد ؟ بديهى است كه اين بيان فريبندهتر است . اين معنى را سيد مرتضى ( ره ) فرموده است .
وَ قاسَمَهُما إِنِّي لَكُما لَمِنَ النَّاصِحِينَ
: قتاده گويد : شيطان از روى مكر و نيرنگ براى آنها به خدا سوگند ياد كرد كه غرضى جز نصيحت و راهنمايى ندارد و بدينترتيب آدم و حوا بر اثر حسن ظنى كه پيدا كردند ، بهشت ابد را از دست دادند ! گروهى از معتزله بجملهء
« إِلَّا أَنْ تَكُونا مَلَكَيْنِ »
استدلال كردهاند كه فرشته افضل از انبياست ، زيرا شيطان آنها را ترغيب كرد كه از « شجرهء ممنوعه » بخورند تا بمقام فرشتگان برسند . هرگز ممكن نيست آدم عاقل را اينطور فريب دهند كه اگر فلان كار را بكنى ، مقامت تنزل خواهد كرد . طبق معنايى كه سيد مرتضى براى آيه بيان كرد ، اين استدلال