بيان آيه 148 - 149 - 150
لغت
هلّم : زجاج گويد : اصل اين كلمه هاء است كه « لم » به آن ملحق شده و براى مفرد و مثنّى و جمع به كار مىرود . برخى از عرب اين كلمه را به صورت مثنّى و جمع و مؤنث نيز به كار مىبرند . ابو على گويد : اين كلمه اسم فعل و هاء آن براى تنبيه است . يعنى بياوريد .
مقصود
سابقا عقايد فاسد مشركين را رد كرد و در اين آيه گفتار فاسد آنها را . مىفرمايد :
سَيَقُولُ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شاءَ اللَّهُ ما أَشْرَكْنا وَ لا آباؤُنا وَ لا حَرَّمْنا مِنْ شَيْءٍ
:
به زودى مردم مشرك براى باقى ماندن خود بر شرك و تحريم آنچه خدا حلال كرده است ، به گفتگو و استدلال پرداخته ، گويند : اگر خدا ميخواست كه ما مشرك نشويم و چيزهاى حلال را حرام نكنيم ، ما و پدرانمان مشرك نمىشديم و چيزى را حرام نميكرديم .
اكنون به تكذيب گفتار آنها پرداخته ، مىفرمايد :
كَذلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ
: همينطورى كه اينان زبان به تكذيب گشودهاند ، گذشتگانشان نيز تكذيب ميكردند . تكذيبشان اين بود كه پيامبر خدا را كه ميگفت :
خدا شما را امر به توحيد و ترك شرك و ترك تحريم حيوانات كرده ، تكذيب مىكردند و مىگفتند : خدا همينها را از ما خواسته و اگر چيز ديگرى خواسته بود ، همان چيز را انجام ميداديم . اين بود تكذيب ايشان .
حَتَّى ذاقُوا بَأْسَنا
: گذشتگان سر انجام به عذاب ما رسيدند . برخى گويند : يعنى عذاب آنها در همين دنيا گريبانگيرشان شد . چشيدن عذاب ، دليل اين است كه مقدمهء آن است و در آخرت عذاب براى آنها مهيا شده است . زيرا چشيدن هر چيزى اول ادراك آن است .