بيان آيه 161 - 162 - 163
تعداد آيات
به شمارش كوفيان سه آيه و به شمارش ديگران چهار آيه است . ديگران
« صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ »
را پايان آيهاى دانستهاند .
قرائت
ابن عامر و كوفيان « قيما » به كسر قاف و فتح ياء و ديگران بفتح قاف و كسر ياء مشدد خواندهاند . بنا بر قرائت اول ، كلمه مصدر و اصل آن واوى است و بنا بر قرائت اول ، صفت و به معناى مستقيم است .
محياى و مماتى : اهل مدينه ياء اخير را در اولى ساكن و در دومى بفتح و ديگران ياء اولى را بفتح و ياء دومى را به سكون خواندهاند . لكن قرائت دوم بهتر و مطابق قياس است .
لغت
ملت : شريعت . اين كلمه از املاء و مقصود مطالبى است كه پيامبرى به امت خويش املاء مىكند تا بنويسند ، اما توحيد و عدل ، از امور عقلى هستند و مورد اختلاف اديان نيستند . از اينرو ميتوان گفت : دين ما و دين ملائكه يكى است ولى نمىتوان گفت :
ملت ما و ملت ملائكه يكى است . پس هر ملتى دين است ، اما هر دينى ملت نيست .
نسك : عبادت . ناسك يعنى عبادت كننده و نسيكه يعنى حيوانى كه قربانى مىكنند و منسك محل قربانى است . زجاج گويد « نسك » هر كارى است كه وسيله تقرب به خدا باشد ، لكن غالباً در مورد قربانى به كار مىرود .
اعراب
دينا : ابو على گويد : در علت نصب اين كلمه ، سه احتمال است ، به تقدير فعل ،