بيان آيه 154 - 155
قرائت
احسن : در قرائت غير مشهور به رفع خوانده شده است . در اين صورت خبر مبتداى محذوف است و فصيح نيست ، زيرا حذف عايد در اينجا وجهى ندارد . نصب « تماما » و « تفصيلا » بنا بر اين است كه مفعول له باشد . « انزلناه » در محل رفع و صفت « كتاب » است .
مقصود
ثُمَّ آتَيْنا مُوسَى الْكِتابَ
: كلمهء « ثم » براى تاخير و مهلت به كار مىرود ، در حالى كه تورات موسى سالها پيش از قرآن نازل شده است . از اينرو در توجيه اين مطلب وجوهى گفتهاند : 1 - زجاج گويد : چيزى حذف شده است . يعنى : « ثم قل يا محمد آتينا . . . » يعنى سپس اى محمد بگو : به موسى تورات نازل كرديم . حذف « قل » بقرينهء
« قُلْ تَعالَوْا »
است . 2 - بتقدير « ثم اتل عليكم آتينا . . . » يعنى : سپس بشما قرائت كنم كه به موسى تورات داديم . 3 - مقصود عطف خبرى بر خبرى است نه عطف معنايى بر معنايى . يعنى « ثم اخبركم انه اعطى . . . » يعنى : سپس بشما بگويم كه . . .
شاعر گويد :
و لقد ساد ثم ساد ابوه * ثم قد ساد قبل ذلك جده
يعنى : به شما بگويم او سرورى كرد . سپس به شما بگويم كه پدرش ، سپس بشما بگويم كه جدش . ( از اين شعر به خوبى بر مىآيد كه شاعر سه خبر را بوسيلهء « ثم » عطف كرده است ) 4 - اين آيه متصل است بداستان ابراهيم كه فرمود :
« وَ وَهَبْنا لَهُ إِسْحاقَ . . . »
( آيه 84 ) زيرا در آنجا نعمتهايى كه به ابراهيم بخشيده بود ، ذكر كرد و در اينجا نيز دنبالهء همان نعمتها را ذكر مىكند ، زيرا موسى نيز از اولاد ابراهيم است . اين وجه از ابو مسلم و مورد قبول مغربى است .