بيان آيه 40 - 41
قرائت
ا رايتكم : اهل مدينه اين كلمه و مشابه آن را در قرآن بتخفيف همزهء دوم خواندهاند .
كسايى بدون همزه خوانده است . ديگران با همزه خواندهاند .
وجه قرائت سوم روشن است . وجه قرائت اول اين است كه همزه بين بين قرار دادهاند حذف همزه هم در زبان عرب ، نمونههايى دارد . مثل « يا بالمغيرة رب امر معضل » يعنى : اى ابا مغيره بسا امرى مشكل . . . .
اعراب
أَ رَأَيْتَكُمْ
: « كم در اينجا صرفاً براى خطاب است و معناى اسم ندارد . زيرا اگر اسم باشد ، بايد آنچه بعد از آن مىآيد خود آن باشد . در حالى كه چنين نيست مثل :
« أَ رَأَيْتَكَ هذَا الَّذِي كَرَّمْتَ عَلَيَّ »
( اسراء 62 ) بدليل اينكه اين فعل به دو مفعول متعدى مىشود و قاعده اين است كه مفعول دوم عين مفعول اول باشد و ما ملاحظه مىكنيم كه جملهء
« هذَا الَّذِي . . . »
غير از كاف است . اگر كاف براى خطاب باشد ، تاء براى خطاب نيست ، زيرا يك فعل دو علامت خطاب نميخواهد . بلكه صرفاً فاعل است . از همين جهت است كه تاء در همه حال بلفظ مفرد مىآيد .
إِنْ أَتاكُمْ عَذابُ اللَّهِ
: جواب شرط « تدعون » است . اين جمله در محل نصب و مفعول
« أَ رَأَيْتَكُمْ »
است .
إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
: جواب شرط محذوف و قرينهء آن جملهء
« أَ رَأَيْتَكُمْ »
است .
مقصود
اكنون به پيامبر خود دستور مىدهد كه با كفار ، به استدلال پردازد . مىفرمايد :
قُلْ أَ رَأَيْتَكُمْ إِنْ أَتاكُمْ عَذابُ اللَّهِ أَوْ أَتَتْكُمُ السَّاعَةُ أَ غَيْرَ اللَّهِ تَدْعُونَ إِنْ