براى آن اجلى و مدتى قرار دادهايم و پس از سپرى شدن آن مدت ، همگى محشور خواهند شد . اين وجه از ابو مسلم و بعيد است .
ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ
: بعد از آنكه آنها مردند ، در روز قيامت محشور مىشوند . همانطورى كه انسانها هم محشور ميشوند آنهايى كه سزاوار پاداشى هستند ، پاداش خود را مىگيرند و آنهايى كه ستمى به ديگرى كردهاند ، انتقام مىبينند .
از ابو هريره نقل شده است كه : روز قيامت خداوند همه مخلوقات را محشور مىكند . در آن روز خداوند انتقام حيوانات بىشاخ را از حيوانات شاخزن بعدل خود ميگيرد . سپس آنها را خاك مىكند . از اينجهت است كه : « كافر مىگويد : كاش خاك بودم » ( نبا 40 ) از ابو ذر روايت است كه : ما در حضور پيامبر بوديم . دو گوسفند با شاخ خود بجان يكديگر افتادند . فرمود : مىدانيد چرا اينها به يكديگر شاخ مىزنند ؟ گفتيم :
نميدانيم . فرمود : خدا ميداند و به زودى ميان آنها حكم مىكند ! طبق اين روايات ، شباهت حيوانات با ما در اين است كه آنها هم در روز قيامت محشور ميشوند و قصاص مىبينند . مؤيد آن آيهء
« وَ إِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ »
است ( تكوير 5 : زمانى كه حيوانات وحشى محشور شوند ) اينكه مىفرمايد :
« إِلى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ »
يعنى به جايى ميروند كه در آنجا جز خدا كسى مالك سود و زيان كسى نيست و كسى قدرت ندارد كه به خود يا ديگرى سود يا زيان برساند .
سخنى از معتقدين به تناسخ
برخى از معتقدين به تناسخ به اين آيه استدلال كردهاند كه حيوانات هم ، داراى تكليف هستند . زيرا خداوند ميفرمايد : آنها امتهايى هستند مثل شما .
اين استدلال باطل است . ما گفتيم كه حيوانات از لحاظ محشور شدن و رسيدن بقصاص و پارهاى از امور ديگر ، مثل ما هستند ، نه از لحاظ تكليف . اگر بنا باشد ، از اين جمله استفاده كنيم كه حيوانات از همه جهت مثل ما هستند ، بايد از لحاظ صورت