ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ
: در اين كتاب . هيچ چيز فروگذار نكردهايم .
بقولى يعنى از بيان هيچ چيز ، كوتاهى نكردهايم . در بارهء معناى كتاب ، اقوالى است :
1 - مقصود قرآن است ، زيرا تمام نيازمنديهاى دينى و دنيوى مردم ، به اجمال يا تفصيل ، در قرآن كريم آمده است . تفصيل مطالب اجمالى قرآن ، بوسيلهء پيامبر داده شده و ما مأموريم كه از او پيروى كنيم . چنان كه مىفرمايد :
« ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا »
( حشر 7 : آنچه پيامبر براى شما بياورد بگيريد و آنچه شما را از آن نهى كند ، ترك كنيد ) در آيهء ديگر ميفرمايد :
« وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْءٍ »
( نحل 89 : اين كتاب را كه بيان هر چيزى است ، بر تو نازل كرديم ) از عبد اللَّه بن مسعود روايت است كه مىگفت : چرا كسانى را كه خداوند در قرآن خود آنها را لعن كرده ، يعنى زنانى كه با خالكوبى و آرايشگرى و گيسوان مصنوعى زنان زشت را زيبا و زنان پير را جوان نشان ميدهند ، لعن نكنم ؟ ! زنى كه اين سخن را شنيده بود ، تمام قرآن را خواند و چنين مطلبى را در قرآن نيافت . سپس نزد او رفته ، گفت :
- ديشب همهء قرآن را خواندم ، اما مطلبى را كه ديروز گفتى در قرآن نيافتم ! عبد اللَّه بن مسعود گفت :
- اگر قرآن را خوانده بودى مىيافتى . خداوند متعال مىفرمايد :
« ما آتاكُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاكُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا »
طبق اين آيه ، هر چه پيامبر بگويد ، حكم سخن خدا دارد . پيامبر فرمود :
لعن اللَّه الواشمة و المستوشمة . . .
اين قول را بيشتر مفسرين پذيرفتهاند .
2 - مقصود لوح محفوظ است كه پيش خداست و همه چيز ، خواه مربوط بگذشته و خواه مربوط به حال و آينده ، در آن ثبت است در لوح محفوظ است اجل حيوانات و روزى آنها و كارهاى آنها . بنى آدم بايد بدانند كه هيچگاه كارهاى حيوانات گم نميشود ، كارهاى ايشان بطور حتم ، ثبت مىشود و از بين نمىرود . اين وجه از حسن است .
3 - مقصود از كتاب ، اجل است ، يعنى هيچ چيز را ترك نكردهايم جز اينكه