از روى جهل و عناد ، منكر قرآن و معجزات مىشوند . « 1 » باز هم به منظور تسليت بيشتر پيامبر خويش ، مىفرمايد :
وَ لَقَدْ كُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ فَصَبَرُوا عَلى ما كُذِّبُوا وَ أُوذُوا حَتَّى أَتاهُمْ نَصْرُنا
پيامبران گذشته نيز ، از طرف مردم مورد تكذيب واقع شدند ، لكن در مقابل تكذيب مردم و آزار و اذيتهاى ايشان صبر كردند ، تا اينكه از جانب ما يارى شدند و مخالفان آنها از پاى در آمدند .
خداوند در اينجا پيامبر خود را امر مىكند كه در برابر كافران قوم ، مثل انبياى ديگر صبر كند ، تا وقتى كه خداوند او را يارى كند و بر آنها پيروز گردد .
وَ لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِ اللَّهِ
: در حقيقت هيچكس قادر نيست ، گفتار خدا را تكذيب يا وعدهء او را خلاف كند . هر چه خدا وعده كرده است كه در بارهء كفار انجام ميدهد ، انجام خواهد داد و وعدهاى كه نسبت به يارى تو داده است ، عمل خواهد كرد . زيرا بر خداوند روا نيست كه دروغ بگويد يا خلف وعده كند .
كلبى و عكرمه گويند : مقصود از
« لِكَلِماتِ اللَّهِ »
همان آياتى است كه در آنها وعدهء يارى انبياء داده شده است . مثل :
« كَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَ رُسُلِي »
( مجادله 21 : خداوند چنين مقرر كرده است كه من و پيامبرانم غالب ميشويم ) و مثل :
« إِنَّهُمْ لَهُمُ الْمَنْصُورُونَ »
( صافات 172 : آنها هستند كه از جانب خدا يارى مىشوند ) .
وَ لَقَدْ جاءَكَ مِنْ نَبَإِ الْمُرْسَلِينَ
: در قرآن ، از سرگذشت پيامبران اطلاع يافتهاى و ميدانى كه چگونه ما آنها را يارى كرده و نجات دادهايم « 2 » .
هامش
( 1 ) - « يجحدون » فعل متعددى است . علت اينكه در اينجا به حرف باء متعددى شده ، اين است كه به معناى « يكذبون » است . ابو على« بِآياتِ اللَّهِ »را متعلق به « الظالمين » دانسته است : يعنى آنها راستگويى ترا با رد آيات خدا انكار مىكنند . مثل« وَ آتَيْنا ثَمُودَ النَّاقَةَ مُبْصِرَةً فَظَلَمُوا بِها »( اسراء 59 ) يعنى : ظلموا بردها .
( 2 ) - در بارهء « من » اختلاف است . اخفش گويد زائده است . ديگران گويند : در جملهء مثبت صحيح نيست كه « من » زايده واقع شود . پس بايد براى تبعيض باشد . بنا بر اين مقصود اين است كه بعضى از اخبار پيامبران را طبق مصالح خويش براى تو گفتهايم . چنانچه مىفرمايد :« وَ مِنْهُمْ مَنْ لَمْ نَقْصُصْ عَلَيْكَ »غافر 78 : داستان برخى از آنها را براى تو نگفتهايم : طبق اين قول فاعل فعل در تقدير است .