بيان آيهء 1 - 2
تعداد آيات
بنا بر تعداد عراقيان و شاميان دو آيه و بنا بر تعداد حجازيان سه آيه است . دستهء اخير
« وَ جَعَلَ الظُّلُماتِ وَ النُّورَ »
را پايان آيهء دو دانستهاند .
لغت
عدل : خلاف جور .
اجل : پايان مدت . اجل انسان ، يعنى پايان عمرش امتراء : شك . بيان شبهه ، بدون اينكه جوابى به آن داده شود .
مقصود
خداوند ، اين سوره را با ستايش خويش آغاز مىكند ، تا بمردم بفهماند كه او سزاوار همه ستايشهاست ، زيرا تمام نعمتهاى اصلى و فرعى از اوست و صفات عالى به او اختصاص دارد . مىفرمايد :
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ
: ستايش مخصوص خدايى است كه آسمانها و زمين را با همهء صنايع عجيب و حكمتهاى بديع آنها ، اختراع كرده است .
برخى گويند : يعنى خدا را - كه آفريدگار آسمانها و زمين است - ستايش كنيد ، بنا بر اين منظور ، امر است . علت اينكه امر را به صورت خبر آورده ، اين است كه براى بيان مقصود ، رساتر است ، زيرا جامع دو مطلب است : يكى اينكه حمد مخصوص خداست . ديگر اينكه مردم وظيفه دارند خدا را حمد كنند .
ما در بارهء معناى حمد و تفسير آن ، به قدر كافى ، در سورهء حمد گفتگو كردهايم .
وَ جَعَلَ الظُّلُماتِ وَ النُّورَ
: سدّى و جماعتى از مفسران گويند : منظور از آفرينش ظلمتها و نور ، شب و روز است . قتاده گويد : منظور بهشت و جهنم است .