اعراب
كَما أَنْشَأَكُمْ
: كاف در محل نصب است . يعنى مثل ما انشاكم » .
مِنْ بَعْدِكُمْ
: « من » به معناى بدل است . مثل « اعطيتك من دينارك ثوبا » يعنى بجاى دينارت به تو لباسى دادم .
مِنْ ذُرِّيَّةِ قَوْمٍ آخَرِينَ
: اين « من » براى ابتداست .
ما تُوعَدُونَ
: « ما » به معناى « الذى » است .
مَنْ تَكُونُ لَهُ
: « من » مبتداست و خبر آن « تكون » يعنى : كداميك از ما برايش خانهء آخرت است ؟ و در اين صورت « تعلمون » معلق شده است . ممكن است موصوله و مفعول « تعلمون » باشد .
مقصود
قبلا مردم را دستور داده بود كه او را اطاعت كنند و آنها را به اين كار تشويق كرده بود . در اينجا بيان كرد كه امر به طاعت بخاطر نياز او نيست . او برتر از اين است كه سود يا زيانى به او برسد . مىفرمايد :
وَ رَبُّكَ الْغَنِيُّ ذُو الرَّحْمَةِ
: خالق و سرور تو از كردار بندگان بىنياز است .
طاعت ايشان وى را سودى و معصيت ايشان وى را زيانى نرساند ، زيرا كسى كه از چيزى بىنياز است ، هستى و نيستى و درستى و نادرستى آن برايش يكسان است . او به بندگانش نعمت مىبخشد . مقصود اين است كه خداوند با اينكه از بندگانش بىنياز است به آنها نعمت مىبخشد و نعمتهاى او هر چند بسيارند از ملك بىنيازى او چيزى كم نمىكنند . سپس دربارهء قدرت خويش مىفرمايد :
إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَ يَسْتَخْلِفْ مِنْ بَعْدِكُمْ ما يَشاءُ كَما أَنْشَأَكُمْ مِنْ ذُرِّيَّةِ قَوْمٍ آخَرِينَ
:
اگر بخواهد شما را هلاك مىكند و پس از شما آفريدهء ديگرى جانشين شما مىسازد ، همانطورى كه شما را از نسل قومى كه پيش از شما مىزيستهاند ، بوجود آورد .
اين خطاب متوجه آدميان و پريان است . شايد مقصود اين است كه خداوند جنس ديگرى را پديد مىآورد ، همانطورى كه جن را از جن و انسان را از انسان پديد مىآورد .