دلالت آيه
از اين آيه بر ميآيد كه بر حيوانى كه سر بريده مىشود ، بايد نام خدا برده شود و ذبيحههاى كافران را نبايد خورد ، زيرا آنها نام خدا را نميبرند ، آنها كه نام خدا را مىبرند ، معتقد بوجوب و لزوم آن نيستند و معتقدند كه نام خدايى را مىبرند كه شريعت عيسى و موسى را ابدى كرده است . پس نام خداى حقيقى نميبرند .
وَ ما لَكُمْ أَلَّا تَأْكُلُوا مِمَّا ذُكِرَ اسْمُ اللَّهِ عَلَيْهِ
: چرا از خوردن آنچه نام خدا بر آن برده شده است ، خوددارى ميكنيد ؟ برخى گويند : يعنى شما را نسزد كه از آنچه در موقع ذبح ، نام خدا بر آن ياد شده است ، نخوريد . « 1 »
وَ قَدْ فَصَّلَ لَكُمْ ما حَرَّمَ عَلَيْكُمْ
: خداوند آنچه بر شما حرام است ، براى شما بيان كرده است . برخى گفتهاند : منظور آيهء :
« حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ وَ الدَّمُ . . . »
( مائده 3 ) مىباشد . لكن سورهء مائده ، بعد از اين سوره نازل شده است . مگر اينكه گفته شود : منظور اين است كه به زبان پيغمبر بيان شده است . سپس قرآن بيان كرده است . برخى گفتهاند : منظور آيهء
« قُلْ لا أَجِدُ فِي ما أُوحِيَ إِلَيَّ . . . »
( آيه 145 همين سوره ) است .
إِلَّا مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ
: تنها در يك صورت جايز است كه چيز حرام را بخوريد و در آن صورتى است كه بخواهيد از گرسنگى جان بدهيد . آن هم باندازهاى كه جانتان حفظ شود . برخى گفتهاند : مىتواند به اندازهاى كه سير شود بخورد .
جبائى گويد : از اين آيه برميآيد كه كسى كه اجبارش كردهاند ، مىتواند از چيزهاى حرام بخورد ، زيرا او هم جانش در خطر است .
وَ إِنَّ كَثِيراً لَيُضِلُّونَ بِأَهْوائِهِمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ
: بسيارى از افراد ، مردم را با هواى نفس خود و بدون علم گمراه مىكنند يا گمراه ميشوند . « 2 »
هامش
( 1 ) - در مورد اعراب اين جمله ، در سورهء بقره ذيل آيه 246 گفتگو شده است . بعقيدهء زجاج و بصريان « ما » براى استفهام و بعقيده برخى « ما » حرف نفى است .
( 2 ) - در اينجا اسم « ان » نكره است . لكن ، مانعى ندارد ، زيرا خود كلام ابهام را از بين برده و مفيد فايده كرده است .