بيان آيه 115
قرائت
عراقيان بجز ابو عمرو « كلمة ربك » و ديگران « كلمات ربك » خواندهاند .
قرائت اول براى اين كه مقصود از « كلمه » كثرت است و از جمع بستن آن بىنيازيم .
مىگويند : زهير در كلمهء خود - يعنى در قصيدهء خود - چنين گفت . وجه قرائت دوم هم روشن است ، زيرا در معنى جمع است .
لغت
تبديل : گذاشتن چيزى بجاى چيزى .
صدق : خبرى است كه مطابق واقع باشد .
عدل : ضد ستم . برخى گويند : كارهاى خدا همه عدل است . برخى گويند :
كارهايى كه با بندگان مىكند ، عدل است .
اعراب
صِدْقاً وَ عَدْلًا
: تميز . برخى گويند : حال به تقدير « صادقة و عادلة » .
مقصود
اكنون خداوند ببيان صفت كتابى كه نازل كرده است ، پرداخته ، مىفرمايد :
وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ
: قتاده و ديگران گويند : يعنى قرآن مجيد بطورى كامل است كه كسى نمىتواند چيزى بر آن بيفزايد يا از آن كم كند . برخى گفتهاند : يعنى قرآن تدريجاً نازل شده تا بمقتضاى حكمت ، كامل شده است . ابو مسلم گويد : كلمه ، يعنى دين خدا . چنان كه مىفرمايد :
« وَ كَلِمَةُ اللَّهِ هِيَ الْعُلْيا »
( توبه 40 : دين خدا برتر است ) برخى گويند : منظور از كلمه ، حجت خداست بر مردم .
صِدْقاً وَ عَدْلًا
: آنچه در قرآن آمده ، راست و عادلانه است . اخبار آن عارى