مقصود
بدنبال مطالبى كه قبلا در اثبات وحدت و عظمت خداوند بيان داشت ، مىفرمايد :
وَ هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجْنا بِهِ نَباتَ كُلِّ شَيْءٍ
: سماء در لغت عرب ، به معناى بالاى سر است . يعنى : ما از ابر براى شما باران فرستاديم و رشد و نمو هر چيزى را بوسيلهء آن خارج كرديم . يعنى غذاى چارپايان و مرغان و حيوانات وحشى و انسانها بوسيلهء آن فراهم كرديم ، تا بخورند و رشد كنند . پس مقصود از
« نَباتَ كُلِّ شَيْءٍ »
چيزى است كه بوسيلهء آن هر چيزى برويد و رشد كند .
ممكن است معناى آيه اين باشد كه بوسيلهء باران همهء انواع گياهان را سبز كرديم و بنا بر اين منظور از :
« كُلِّ شَيْءٍ »
انواع نباتات است . لكن معناى اول بهتر است . پس آب سبب پيدايش نبات و رويش موجودات جاندار است . در عين حال ممكن است خداوند چيز ديگرى را وسيله قرار دهد .
فَأَخْرَجْنا مِنْهُ خَضِراً نُخْرِجُ مِنْهُ حَبًّا مُتَراكِباً
: ما از آب يا از گياه ، سبزهها بيرون ميآوريم و از سبزهها دانهها و خوشهها مثل خوشهء گندم و كنجد و . . . خارج مىكنيم .
وَ مِنَ النَّخْلِ مِنْ طَلْعِها قِنْوانٌ دانِيَةٌ
: و از طلع درخت خرما خوشههايى بيرون مىآوريم كه در دسترس مىباشد . بديهى است كه درخت خرما گاهى بلند است و ثمر آن در دسترس نيست و گاهى كوتاه است و ثمر آن در دسترس است . در آيهء شريفه ، فقط قسم دوم را بيان داشته و از بيان قسم اول صرف نظر شده است . در حقيقت به ذكر يكى اكتفاء و از ذكر ديگرى خوددارى كرده است ، زيرا شنونده مىتواند قسم ديگر را بقرينهء مقام حدس بزند . اين معنى از زجاج است .
برخى گويند : منظور از « دانيه » اين است كه بار درخت خرما بر اثر زيادى و سنگينى به زمين نزديك شده است . يعنى برخى از نخلها ثمرشان سنگين و به زمين نزديك است .