إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ
: خداوند حكيم و داناست و تفاوتى كه ميان ايشان قرار مىدهد ، بر طبق حكمت و مصلحت اوست . برخى گويند : منظور اين است كه درجات هر كه را بخواهيم بالا ميبريم و او را از ميان مردم برگزيده ، مقام رسالت مىبخشيم .
وَ وَهَبْنا لَهُ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ كُلًّا هَدَيْنا
: ما به ابراهيم از همسرش ساره ، اسحاق و يعقوب كه فرزند اسحاق است ، بخشيديم و همه را بوسيلهء مقام نبوت ، هدايت كرده برترى داديم . دربارهء پيغمبر گرامى اسلام مىفرمايد :
« وَ وَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدى »
( ضحى 7 ) يعنى : ترا از راه نبوت ، گم شده يافت و بسوى آن هدايتت كرد . جبائى گويد : يعنى همه را هدايت كرديم تا به ثواب برسند . در اينجا خداوند بر ابراهيم منت مىگذارد كه به او فرزند و نوه داده است ، زيرا يكى از بهترين نعمتهاى خداوند اين است كه به او فرزندى عطا كند كه پس از مرگ دربارهاش دعا كند . مخصوصاً اگر فرزند و فرزند زادهاى به او بدهد كه پيامبر مرسل هم باشند .
وَ نُوحاً هَدَيْنا مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِهِ
: پيش از اينها نيز نوح و برخى از فرزندان نوح را هدايت كرديم . خود ابراهيم و فرزندانش هم از ذريهء نوحند . اما كسانى از قبيل لوط و الياس در ذريهء نوح هستند كه از ذريهء ابراهيم شمرده نميشوند .
برخى گويند : منظور از
« مِنْ ذُرِّيَّتِهِ »
فرزندان ابراهيم است .
داوُدَ وَ سُلَيْمانَ وَ أَيُّوبَ وَ يُوسُفَ وَ مُوسى وَ هارُونَ وَ كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ
:
مقصود از ذريهء نوح اينها هستند : داود بن ايشا : پسرش سليمان ، ايوب بن اموص بن رازج بن روم بن عيصا بن اسحاق بن ابراهيم ، يوسف بن يعقوب بن اسحاق بن ابراهيم ، موسى بن عمران بن يصهر بن قاهث بن لاوى بن يعقوب و برادر بزرگش هارون . بدينترتيب نيكوكاران را بوسيلهء پاداش و كرامات ، جزا مىدهيم . برخى گويند : يعنى همانطورى كه بر اين پيامبران بوسيلهء نبوت تفضل كرديم ، بر نيكوكاران نيز بوسيلهء ثواب و كرامات تفضل مىكنيم .
وَ زَكَرِيَّا وَ يَحْيى وَ عِيسى وَ إِلْياسَ كُلٌّ مِنَ الصَّالِحِينَ
: ديگر زكريا بن اذن